Page 18 - Березкин И.Г. Сайсары күөлэ уонна Сайсары булгунньаҕа

нуучча киһитин киэнэ буолуохтаах. Бачча 350-чэ сыл
устатыгар кумахха дуу, ирбэт тоҥҥо дуу сытап баран биир
да сиринэн дьэбиннирбэтэх этэ. Билигин Саха сиринээҕи
хотугу норуоттар холбоһуктаах Государственнай музейдарын
научнай фопдатыгар баара буолуо.
Дьэ ити курдук, Енисейскэйдээҕи бойобуода атамаана
Иван Галкин, сахалар сэриилэрэ арыый бытааран кэлиитинэн
туһанан, Сүүрдээх Дүпсүн аҕатын ууһун сиригэр бастакы
улахан кыайыыны ситиспитэ. Манна кэлбит тойоттор бары
атамаан Иван Галкиҥҥа күндү түүлээҕипэн төлөнөр дьаһааҕы
инники өртүгэр туох да тутулуга суох төлөөн иһиэх
буолбуттар. Ордук Мэиэ бииһин ууһун тойоно Бурууха уонна
Баатылы аҕатын ууһун тойоно Нуоҕуй манна кыайтарыылара
улахан болҕомтону ылбыт. Ол эрээри өссө да элбэх аҕа
уустара, Боотуруускай бииһин ууһун үгүс өртө, Туймаада
бииһин ууһун баһылыга Тыгын дархан Бордоҥ аҕатын ууһун
тойоно Бойдуон өссө да дьаһаах төлүү иликтэрэ. Онон
атамаан Иван Галкин, оҥостон баран, Тыгын дархаҥҥа уонна
тойон Бойдуоҥҥа (кинилэр дьаһаах хомуйуутун утары
охсуһууга холбоһуктаах сэриилээх олорбуттара) барита 30-
ча сэрииһиттээх саба түспүтэ. Ол саба түһүоҕүн иннигэр Иван
Галкин Үөдэй тойоно Сүөргүйү кытары кэпсэтэ сылдьыбыт
эбит. Ол кэпсэтиитигэр били Сүүрдээх Дүпсүн аҕатын ууһун
сиригэр биэс тойон кыайтаралларыгар Сүөргүй: "Дьаһааҕы
куруутун кэмиттэн-кэмигэр биэрэ туруоҕум уонна хаһаи
даҕаны утарсыам суоҕа", — диэн бигэ тылын биэрэн
турардааҕын өйдөппүт. Онтон куттапан Үөдэй тойоно Сүөргүй
атамаан Иван Галкин туохха наадыйарын барытын кэпсээн
биэрбит. Кини Тыгын дархан Сайсары күөлүн хотугулуу-
арҕаа өртүгэр сахалыы дьиэ-уот туттан, күрүө-хаһаа оҥостон,
элбэх киһилээх-сүөһүлээх олорорун туһунан кэпсээбитэ.
Тыгын олорор дьиэтиттэн чугас Сайсары улахан бул-
гунпьаҕа баарын, ол тэллэҕэр ясак толөбүрүн утарар
сэрииһиттэрэ түмсэн олороллорун иһитиннэрбитэ. Ити этил-
либит сирдэргэ уун-утары тиийбэккэ эрэ, өрүс хомотун
биэрэгин уступ, арҕаа мыраап диэкиттэп киирэр уу мустар
аппатыгар диэри барар ордугун, онтон аппа уута боротуохаҕа
тиийэн иҥнэн турар билиитинэн anna упуор туоруур ордугун,
онтоп ытыалаһар табыгастааҕып сүбэлээбитэ. Өскотүп кыай-
батахтарына, дьон Үодэйгэ кэлэн, эргэ балаҕаны абырахтаан
кыстыыллара сөптоофүп быһааран биэрбитэ. Иван Галкин
1631 сылл^аҕы 'к^Ьү||, үүт-үкчү Сүоргүй сүбэтин курдук,
Тыгын дархан7урйиа' Бойдуон тойон утары сэриитин
саҕалаабыта. Галкип 30-ча гэрииһиттээх это. Уһуп күнү быһа
16