Page 14 - Березкин И.Г. Сайсары күөлэ уонна Сайсары булгунньаҕа

бойобуодалар дьонноро иккилии-үстүү киһилээх бөлөхтөрүнэн
Лена (Лин) өрүскэ кииритэлии сылдьыбыттар, ол сырыылары-
гар дьонноох сирдэри таарыйталаабатахтар, кинилэртэн
дьаһаах хомуйбатахтар. Наар тыа устун сылдьан кииһи уонна
хара саһылы бултааһынынан дьарыктаммыттар. Арай биирдэ
кинилэр биир Сайсары күөлүн олохтоох сахата бултуу
сылдьарын көрсүбүттэр уонна бииргэ чэйдээбиттэр. Онно
саҥа кэлбит дьон саха киһитигэр арыгы иһэрпиттэр. Ол
иһиилэригэр саха булчута арыгыны аан бастакы амсайыыта
буолбут. Онуоха арыгылаах киһи, норуот сэһэнин быһыытынан
буоллаҕына, "я" диэбит, оттон саха "кут" диэбит. Итилэри
икки омук тылларын, Мангазеяттан сылдьар булчуттар
холбообуттара "якут" диэн тыл үөскээбит. Оттон сахалар
хаһыа да буоллахтарына caira кэлбит дьон "якуты" диир
буолбуттар. Аны "саха" диэн тылы Енисей өрүс баһыгар
олорор кыргыыс омук биэс аҕа уустааҕыттан "сахаит" диэн
ааттааҕар Сайсары хотун үөскээбитин туһунан үһүйээн эмиэ
баар. Онон кинини кытары Сайсары күөлүгэр XIII үйэ
саҥатыгар, бары аймахтара уонна оҕолоро көһөн кэлбит
эбиттэр.
Сайсары хотун, кырдьан өлбүтүн кэннэ, ыччаттара уонна
кинилэри кытары доҕордоспут юкагирдар, эвенкилэр онно
тута төрөөбүт-үөскээбит күөллэрин "Сайсары күөлэ", онтон
чугас турар улахан булгунньаҕы "Сайсары булгунньаҕа" диэн
ааттыыр буолбуттара. Итиннэ урут эппиппит курдук, Пенда
этэрээтин икки киһитэ 1628 сыллааҕы сайын босхо үлэлээн
барбыттара. Эһиилгйтигэр 1629 сыллааҕы сайын, Лена
(Өлүөнэ) өрүс үөһэ өртүгэр, Пенда этэрээтэ бултаабыт уонна
дьаһаах хомуйбут сиригэр, атын нуучча дьонун этэрээтэ
олохтоох эбэҥкилэртэн эмиэ дьаһаах хомуйбута. 1630 сыллааҕы
сайыныттан ыла, Лена өрүс үөһэ өртүгэр хас даҕаны нуучча
хамнаска бултаан уонна дьаһаах хомуйан бойобуодаҕа
туттарар кыра этэрээттэрэ баар буолбуттар, ол иһигэр
Василий Бугор уонча киһилээх этэрээтэ эмиэ баар эбит.
Василий Бугор 1630 сыллааҕы саас өрүс баһыгар олохтоох
эбэҥкилэртэн ылбыт туос оҥочолоругар олорон баран, Лена
өрүһү таҥнары уста турбут. Аара эбэтгкилэртэи, төһө
кыайарынан, дьаһаах хомуйа-хомуйа айаппаабыт. Билигин
Киренскэй куорат турар сирин быдан ааспыт. Онно,
эбэҥкилэртэн сураҕалаһан, бу орүскэ илип диэкиттэн Аллан,
арҕаа өртүттэн Бүлүү (^рукку Табалаах) орүстэр түһэллэрин
истибит. Бүлүү сүнньүгэр эбэнкилэр, Аллан с үнш.үгэр —
яколар (сахалар), юкагирдар, эбэпкилзр олороллорун билбит.
Ити 1630 сыллааҕы күһүн Василий Бугор Г inn Him >йдээҕи
12