Page 40 - Березкин И.Г. Сайсары күөлэ уонна Сайсары булгунньаҕа

Ол курдук олордохторупа 1631 сыллаахха Иван Галкин,
1632 сыллаахха Петр Бекетов дьаһаах (ясак) түһэрбиттэр.
Онио Мымах дархаи аатып Ибей Намов диэн суруйбут,
оччолорго аҕа аата сахаларга араспаанньа быһыытынап
суруллара. Бу суруйуутугар Нам, Куһаҕан Ыал, Хамаҕатта,
Хомустаах уонна Таастаах аҕаларын уустарын холбоои Нам
буолаһа диэн ааттаабыта. Онно кинээһинэн Мымах Намовы
анаабыта. Итинтэн үтүрүллэп Аппааны хонуутугар баар Нам
аҕатын ууһун Хатьпг Арыы аҕатып ууһа диэн ааттаабыттара.
Кэнники, 1720-с сыллар диэки, Саха сирин биэс бастакы
улуустара үескээбиттэрэ, онно Нам улууһа баар буолбута. Бу
кэлин икки абзацтан көрдөххө, бу хотугу дойдуга баараҕай
Баатылы (Боотулу) уолун уонна кыыһын ыччаттара урааихай
сахалары кытары кэлсибит эбиттэр.
Бу былыргы үһүйээннэртэн кордөххө, саха омук
үөскээһинигэр Сайсары Хоту и, Баараҕай Баатылы, Эл л эй
Боотур быһаарыылаах суолтаны ылаллара чуолкайдык костер1.
Бу манна ТЛИ үлэһитэ Андрей Пахомов мин ыстатыйабар
олоҕурбут санааларын суруйбутун аҕаллым:

Сайсары булгунньаҕар памятник туруоруохха

Кыраайы үөрэтээччи, урукку музей үлэһитэ, киэҥ билии-
лээх, диплома суох ученай Иван Георгиевич Березкин, киһи
киниттэн маннык диршг ис хоһооппоох улахан ыстатыйаны
(үлэни) эрэйбэт буолбут да кэмигэр, кырдьар сааһыгар
дьонугар-сэргэтигэр бэлэх кэриэтэ "Сайсары булгунньаҕа"
диэн былыргы үһүйээнтэн "Кыым" хаһыат үс пүемэригэр
бэчээттэттэ.
Манна саха төрүттэрип үорэтиигэ аһара паадалаах,
сыаналаах этиилэр, историческай балаһыанпьалар, событие-
лар, процесстар, түмүктээһиннэр, чуолкайдааһыпнар олус
элбэхтэр. Онон саха торүттэрин үөрэтээччилэргэ, биир
тылынан эттэххэ, сыаналаах бэлэх. Ыстатыйа боростуой
тылынан сааһыланан суруллубут буолап, кэбэҕэс өйдөнөр.
И.Г. Березкин бу ыстатыйатыгар Сайсары булгунньаҕа
ханпа баарын чуолкайдаан эппит. Бу булгунньах төрүттэрбит
ыһыах ыһар, үтүө-мааны ыалдьыты көрсор, сорох чиэстээх
буойуннар көмүллэр миэстэлэрэ эбит. Онон бу миэстэии
кэриэстиир, ытыктыыр хайаап да наада буолбут. Манна
анаан-минээн, оҥорон-чочуйан бэлиэ-памятник туруоруохха

1 "Кыым", 90 нүөмэрэ, 1993 сыл, ыам ыйын 15 күнэ.
38