Page 36 - Березкин И.Г. Сайсары күөлэ уонна Сайсары булгунньаҕа

Оттон 1632 сыллааҕы саас эмиэ Енисейдээҕи воеводаттап
кэлбит сотник Петр Бекетов хаҥаластартан дьаһаах хомуй-
бут. Онио Тыгын дархан суох эбит уонна кини туһунан
диниэбинньигэр тугу да бэлиэтээбэтэх эбит. Ол оннугар
дьаһааҕы Тыгын уон уолуттан туох да мөккүөрэ суох хомуйап
ылбыт. Онон Тыгын дархан олбүтэ чахчы буолап тахсар.
Оччоҕо Тыгын дарханы хаина көмпүттэрэй? Ону мин кэниики
билбитим. Дыгыпы Сайсары булгупньаҕып саамай үрдүк
чомчоҕойугар көмпүт этилэр. Онио үс киһи көмүллүбүт сирэ
баара, олортон саамай улахаинара Тыгын дархан уҥуоҕа этэ,
ортокута Аамый диэн үчүгэй кэргэнэ, үсүһэ кыра уола этилэр.
Ити комүүлэр тустарынап мин өлбөтөхпүнэ, кэнники анал-
лаах ыстатыйаны суруйуохпун баҕарабын. Таарыччы, бу
булгунньах туой буорун уонна кумаҕын туһупан эмиэ
суруйуох этим. Итилэри манна киллэрдэхпииэ кэпсээним
наһаа уһааи хаалыыһык. Дьэ онон, кылгастык эттэххэ, бу үс
көмүүлэри (1958 сыл диэки) көрбүт дьоннорунаи суруйааччы
Николай Золотарев уонна мин эрэ буолабыт, атын ким да
корбөтоҕө. Ол саҕана биһиги Тыгын дархан манна көмүллэ
сыттаҕа буолуо диэп билбэт этибит. Петр Бекетов
кириэппэһигэр, тутуурга (амапатка) киирэн олороп, кэмпиэ-
тииэн МЭ1ГИЭЛЭТЭИ, улахан сохсоҕо баттатап өлбүтүн курдук
өйдөбүллээх дьон этибит, онтукабыт Тыгын уолаттара
соруйан муннаран тарҕаппыт үһүйээннэрэ эбит. Ол ыраах
кэмнэргэ сахаҕа улуу ойууну биитэр улуу киһини кистээп
көмөр үгэс баара (улуу ойууну ааттаабат буолуу эмиэ баара).
Онон Тыгын дарханы уонна кини дьонун чомчоҕой үрдүгэр
биллибэт гына, эргиэһипэ суох, компүт этилэр. Онио бульдо-
зеристар чомчоҕой үөһээҥҥи туой араҥатын массыыналарга
тиэйбиттэр, ол тиэйиилэригэр үс комүү тахсан кэлбитэ.
Өлүктэр, op сытаннар, куйахалара бытарыйбыттар. Ол
бытархайдар, баттахтарыгар түһэнпэр хоҕоһолорун курдук
көстөллор. Тьпгырахтара, өлбүттэрин кэннэ, салҕаан
үүнүтэлээбит этилэр, онио киһи соһуйара туох да суох. Дьэ
ити курдук, Сайсары булгунпьаҕын үрдүгэр Тыгын дархан
көмүллүөҕүттэн ыла, булгунньах үрдүгэр дьон-сэргэ мустуу-
та, көрө-нара, оонньуута-күлүүтэ букатын уурайбыт эбит1.
Сайсары булгунньаҕа, билигин Академия филиалын ула­
хан дьиэтин иннинэн мыраан диэки баран иһэн, бастакы
уулуссаны туораатахха баар этэ. Ону 1958 сыллааҕы саас,
куорат намыһах сирдэрин буорунан уонна кумаҕынан
толороору,суох гыммыттара.

1 "Кыым", 78 нүөмэрэ, 1993 сыл, муус устар 24 күнэ.
34