Page 38 - Березкин И.Г. Сайсары күөлэ уонна Сайсары булгунньаҕа

Куо, Ньурулдаан Куо) диэн, бэрт мааны уонна атаах оҕо баара.
Онно доҕор гынаары Эҥсиэли эмээхсин кыра кыыһын Сыспай
Сыһыаҕы (Сыспай Суһуоҕу) (уһун баттахтааҕа) иитэ ылбыттара.
Кыргыттар улаатан, эргэ барыыларын саҕана, соҕуруу
диэкиттэн биир Эллэй Боотур диэп татаар омук киһитэ
тиийэн кэлбитэ. Кини Омоҕой Баайга от-мас үлэһитэ
буолбута, үчүгэйдик үлэлии сылдьыбыта, ол сылдьан Сыспай
Сыһыаҕы кэргэн ылбыта.
Оттон бу саҥа сирдэригэр-дойдуларыгар бастакы урааттхай
сахалары аҕалбыт Бадьай тойон уонна Дэхси дархан төрүттэрин-
уу старый, ол кэннэ ыччаттарын ту стары нан у рут су рул л ан
турар. Ону 1741-1745 сылларга Саха сиригэр кэлэ сылдьыбыт
немец үөрэхтээҕэ Иоганн (Яков) Линденау сөпко суруйбута.
Бадьай тойон абаҕата Хатан Хаҥалас уонна аҕата Аан
Татыйык, эһэтэ Эллэй Боотур уонна эбэтэ Сыспай Сыһыах,
өссө ол иннинээҕи Омоҕой Баай уонна Эҥсиэли эмээхсин
манна кэлбэтэхтэр, төроөбүт-үөскээбит сирдэригэр дойдула-
рыгар өлбүттэр. БаДьай тойон бу дойдуга, эдэр эрдэҕиттэп,
Улуу Туймаада уонна Кэрэ Эркээни хочолоругар олохсуйбут,
онно үлэии-хамнаһы уһуннук салайбыт. Онтон, адьас кыр-
дьан, аарыма баһылык буолан эрэ баран, Түһүлгэ дархан
(сорохтор этэллэринэн, Дойдуһа дархан) диэн саамай үрдүкү
ааты-суолу ылыммыт. Түһүлгэ дархан уола Муунньан дархан,
сиэнэ Тыгын дархан диэн буолбуттар. Тыгын дархан саҕана,
били Эллэй Боотур уонна Сыспай Сыһыах уолаттарын
ыччаттара бу дойдуга хайы сах сиппит-хоппут биис уонна аҕа
уустара буолан олорор кэмнэрэ эбит.
Оттон Баараҕай Баатылы биир уолун (тус аата биллибэт)
ыччаттара урааҥхай сахалары кытары бу дойдуга кэлсибит-
тэрэ. Кииилэр Аммаҕа олохсуйбуттара. Тыгын дархан саҕана,
киһилэрэ-сүөһүлэрэ элбээн, байан-тайан, икки аҕа ууһунан
хайдыһаи олорор кэмнэрэ этэ. Баатылы аҕатын ууһугар
Нуоҕай, Амма аҕатын ууһугар Нарыкаан диэн ааттаах
тойоттор бааллара. Кэнники Боотуруускай улууһун састаабы-
гар аммалар, таатталар, чурапчылар киирбиттэрэ. Билигин
Саха сиригэр Баатылы уонна Боотулу диэн ааттаах нэһилиэктэр,
учаастактар, сэлиэнньэлэр бааллар. Олор бары Баараҕай
Баатылы (Боотулу) ыччаттара манна дьигг-чахчы кэлбиттэрин
туоһулууллар. Оной итилэр уһун историяларын ким былыргыны
чинчийээччилэр, учууталлар, үөрэнээччилэр суруйуохтарын
наада уонна ол булумньуларын оскуолалар музейдарыгар
көрдөрөллөрүгэр ордук буолуо этэ.
Өссө Баараҕай Баатылы (Боотулу) аччыгый кыыһа Эҥсиэли
эмээхсин ыччаттара эмиэ урааҥхай сахалары кытары бу
36