Page 49 - Березкин И.Г. Сайсары күөлэ уонна Сайсары булгунньаҕа

Ол кэнниттэн балай эмэ сыллар ааспыттара, 1958 сыллааҕы
саас тиийэн кэлбитэ. Николай Якутскай биир сарсыарда,
үлэтигэр баран иһэн корбүтэ Сайсары (Тыгын) Улахан
булгупньаҕын буорун тутуу үлэһиттэрэ, бульдозеры
көмөлөһүннэрэн, таһаҕас массыыпаларыгар уонна бэйэлэрэ
сүөкээннэр массыыналарга, куорат памыһах сирдэригэр кутаа-
ры, тиэйэн эрэллэр эбит. Онио билбитэ булгунньах үрдүгэр
биллибэт гына комүллүбүт үс киһи уҥуоҕа тахсыбыт эбит.
Олору үрэйбэт гына үлэһиттэри кытары үчүгэйдик кэпсэппит,
кыраайы үөрэтэр музей археологическай экспедициятып
күнүс аҕалыах буолбут, тутуу үлэһиттэрэ опу кытта
сөбүлэспиттэр. Онтон музей директории научпай чааска
солбуйааччытыгар И.Д. Новгородовка тиийбит. Ол тиийиити-
гэр Тыл, литература, история институтун үлэһиттэрэ В.Н.
Чемезов уонна Г.М. Васильев баалларыгар түбэспит. Ол дьоп
музейтап икки тимир күрдьэҕи ылап, Сайсары (Тыгын)
булгунньаҕар барсыбыттар. Онио Николай Якутскай, Василий
Назарович Чемезов, Георгий Митрофанович Васильев үс киһи
уҥуоҕун наҕылыйан чипчийбиттэр, ол киэһэтигэр мип бараммып
эмиэ чинчийбитим, уҥуохтары үрэйэ илик этилэр, билигин
олору чуолкайдык өйдүүбүн. Тутуу үлэһиттэрин кытары
кэпсэппитим, сарсыарда музей этпограва уонна археолога
Иван Дмитриевич Новгородовтыып балары барытып сарсын
сарсыарда таһаҕас тиэйэр массыыпалаах кэлэммит музейга
ылап барыахтаахпыт туһунан этэрбин собүлээбиттэрэ. Ол гы-
иан баран, тоҕо эрэ ол түүн түүннэри үлэлээбиттэр, булгун-
ньах буорун уонна кумаҕын куорат памыһах сирдэригэр таһан
бүтэрэн кэбиспиттэр, oiioii тарҕаһан хаалбыттар. Сарсыарда
эрдэ Чепалов уулусса сэттэ нүөмэриттэп музейга баран иһэн
таарыйбытым, ким да суоҕа, былыргы дьон унуохтарын эмиэ
суох гыммыт этилэр. Иван Дмитриевича итини кэпсээбитим,
ону оҕонньорум соччо улахан паадалаах дьыаланан аахпатаҕа.
Ол да иһин Николай Якутскайдааҕы кытары күнүс, мин
суохпар, барсыбатах эбит. Оччолорго бийиги бары даҕаны
Тыгын дархан, болдьоон-хаһап туран, Сайсары Улахан
булгунньаҕын үрдүгэр кистэнэп комүллэн сытара буолуо диэн
бил бэт кэммит этэ. Биһиги Петр Бекетов саҥа кириэппэһигэр
аманаакка түбэһэщ апаан-минээн оҥоһуллубут улахан сохсону
билбэккэ, кэмпиэти итигэстээн сии сылдьан, улахан сохсоҕо
баттатап өлбүтүн туһунан үһүйээни эрэ истэрбит уонна опу
итэҕэйэр этибит. Дыпгинэн Тыгын дархан улахан утгуохтаах
саха тойотторуттан туох да уратыта суоҕа, airap хараҕа отут
муунта ыйааһына суоҕа, ыраах сирдэргэ барыытыгар модьу
аты бэйэтэ "хап" гына миинэн кэбиһэрэ.
47