Page 21 - Түөлбэҕэ олоҥхо эйгэтин олохсутуу соруктара, ньымалара

сайыннарар дьарыктары кодьуустээхтик тэрийии эрэ улэ ситиЬиилээх буолууну хаааччыйар.Бастаан
05050 ейденумтуе, тиийимтиэ гына олоихону остуоруйа курдук кэпсиибит. Манна о5олорго анаан
олоихоттон оиоЬуллубут .бэчээккэ тахсыбьтт кыракый кинигэлэри туттабыт.
Оонньуу - дьарыктары ыытыы тиЬиктээх ньымаларыттан биирдэстэрэ - уруЬуй буолар.О5ОНУ
уруЬуйдатыы бэйэтэ ураты сайыннарар куустээх ньыма. Психологтар уруЬуйу киЬи бэйэтин
санаатын, иэйиитин тиЬэр ураты суругун быЬыытынан сыаналыыллар. Маинай о5олорго
биирдиилээн персонажтары, олоихо дойдутун оиорторуохха сен.Манна толоруллуутун
хаачыстыбатыгар улахан бол5омтону уурбакка, 050НУ кытта кэпсэтиигэ киирии тирэ5ин курдук
туЬаныы улахан кедьуустээх буолар. О5О тугу уруЬуйдаабытын улгумнук быЬаарар, кэпсиир.
05050 олоихону септеехтук кылгас чаастарга арааран, тылын-еЬун туттан кэпсиир наада. 044050
050 салгыбат .сылайбат, истиэн ессе ба5арар.Детсадка киэиник практикаланар улэ биир
керуиунэн 050Л0РГ0 бэйэлэригэр айымньы ис хоЬоонугар сыЬыаннаах иллюстрациялары оиотторуу
буолар. Айымньы ис хоЬоонун, обраЬы дирииэтэн ейдууллэригэр бу олус учугэй. «Модун Эр
С050Т0Х» - олоихоттон «Кыталык Кыыл», «АбааЬы ордуутугар», «Модун Эр С050Т0Х», «Орегей
УрдээЬинэ».«Ньургун Боотур», «ТуйаарымаКуо» иллюстрациялары туустаах тиэстэнэн
пластилинынан оиоробуттара.Бу мэЬийии ньыматыгар уЬуйарга сурун уратыта иитээччи
туустаахтиэстэни. пластилины улэ5э эрдэттэн бэлэмнээн, 050Л0Р тута ылан себулээбит
оиоЬуктарын оиороллоругар усулуобуйатын тэрийии буолар. О5О оиорбута
туЬалаа5ын, чуолкай туохха эмэ туттулларын керде5унэ, эбэтэр билэр буолла5ына астынар, уерэ-
кете сурэ5иттэн кыЬаллан, бары ейун - санаатын, кыа5ын тумэн улэлиир.Табан тэрийдэххэ кинигэ
иллюстрацияларынан, 050Л0Р уруЬуйдарынан улэлээЬин 050 айар активноЬын, уерэх процеЬыгар
уерэ-кете кыттыытын ке5улуур наадалаах уонна табыгастаах ньымалартан биирдэстэринэн буолар.
Оонньуу- дьарыктартан биирдэстэринэн мин санаабар саамай кедьуустээхтэринэн оонньуу
араас керуиун кеметунэн олоихону билиЬиннэрии буолар. Олоихо оонньуурдарын кеметунэн 050
билииитин чииэтэр, дирииэтэр, 050 саиарар саиата, ейо, 60Л50МТ0Т0 сайдар. Манна биЬиги араас
мозаикалары,хомулуктары, олоихолортон айан остуол оонньууларын, араас лотуолары,
доминолары. дидактическай оонньуулары кубиктары , магниттаах хартыыналары, остуол, тарбах
уонна кукольнай театрдары оиорбуппут.
БиЬиги детсад олоихону кыра саастаах о5олорго билиЬиннэриини 2008сылтан
са5алаабыппыт. 2008 сыллаахха улууска этнопедагогика кафедратын киинэбуолбуппут. Бу сыл
«Мин олоихо дойдутун о5отобун диэн» улуустаа5ы фестиваль! урдук таЬымиа ыыппыппыт.
Фестиваль сурун сыала - олоихону тылынан уус- уран айымньы быЬыытынан 050 тэрилтэтигэр
киэиник туттуу, олоихо педагогикатын чинчийээччи педагогтар улэлэрин ойеоЬун. Бу фестивалга 4
коруииэ курэхтэспиттэрэ. Олоихону биирдиилээн толорууга 20 050 кыттыбыта, олоихоттон быЬа
тардан туруорууга 72 050 кыттыбыта, чинчийэр улэ5э 16 050 кыттыбыта.
2009 -2010 уерэх с. 050 тэрилтэлэригэр олоихо нэдиэлэтин былааннаан ыыппыппыт. Олоихо
нэдиэлэтигэр маннык улэлэр ыытыллыбыттара:
иитээчилэргэ олоихо тематыгар реферат куонкуруЬа ыытыллыбыта ,манна 21 иитээччи
кыттыбыта.
-эдэр ыччат сылыгар анаан эдэр иитээччилэргэ, иитээччи кемелеЬееччулэригэр олоихону
билиЬиннэриигэ остуол оонньуутун оиорууга куонкурус ыытыллыбыта - манна 15 улэ киирбитэ.
2011 - 12 уерэх сылыгар «Олоихо 050 хара5ынан» диэн о5олорго пластилинынан,
тестопластиканан панно5а куонкурус тэрийбиппит - манна 23 иитиллээчи кыттыбыта, «БиЬиги
туелбэбит олоихоЬуттара» диэн папкалары оиорууга 4 детсад кыттыбыта.
Ону таЬынан бэйэбит КМО-бутугар Арыылаах, Бэйдииэ, Сыырдаах о5олоругар «Фольклор ебугэ
бар5а баайа » диэн куонкурус тэрийэн ыыппыппыт - манна 0Л0ИХ050, хомуска, чабыр5ахха, угэ5э
курэхтэспиттэрэ.
2013 уерэх сылыттан «Алаас о5олоро» диэн оскуола иннинээ5и саастаах о5олорго улууска сахалыы
курэхтэЬиилээх оонньууга (кылыыга, куобахха, сууру^гэ, мае тардыЬыытыгар, бету^ктэЬиигэ ) угэс
курдук куЬун аайы КМО- ларынан курэхтэЬии ыытабыт. Ити курдук улууска олоихону
билиЬиннэриигэ сэмэй кылааппытын киллэристибит.
2017 с Олтех нэЬилиэгин «Терут» олоихо субэтигэр кыттыЬан улэбитин кэиэтэн улэлии-хамсыы
сылдьабыт.
О5О 0Л0ИХ050 тылын-еЬун ейугэр хатаабатар да5аны истэр дьо5урун уЬугуннарарга. олоихо
ойуулуур тыла кулгаа5ар сыста5ас буоларын. истэ уерэнэрин кыра эрдэ5иттэн ситиЬиэххэ сеп.
Онтон утумнаан улаатыыта сыыйа билиЬиннэрдэххэ олоихо тылын ойуулуур - дьуЬуннуур кэрэтин
ейугэр хатыан, итиэннэ ирдээтэххэ септеех тылынан биэриэн сеп дии саныыбыт.Олоихо норуот
ейун-санаатын чыпчаала буоларынан иитэр кууЬэ улахан. Олоихо тыла - еЬе ийэ тылга тапталы.
сайа5ас ейдеех-санаалаах киЬини иитэргэ куустээх дьайыыны оиорор кыа5ынан тирэх буолар. Тыл
кэрэтэ, имэиэ, кууЬэ, илбиЬэ ОЛО5У уус-уран тыл к\^ Ьунэн дьуЬуйэн кердерер уратыта 0Л0ИХ050

19