Page 27 - Түөлбэҕэ олоҥхо эйгэтин олохсутуу соруктара, ньымалара

Д.М.Говоров «Будуруйбэт Мулдьу Бе^е» олоихотугар
Симэхсин эмээхсин уобараЬа
Буриашева Олеся,
Уус-Алдан улууИуи И. 13.Пухов аатыиан-Окоемовка cypyti
оскуолатыи 5 кылаакын уврэиээччитэ, 2 миэстэ хаИаайыиа.
Салайааччы: Пестряков Геииадий Дмитриевич
Олоихо - Саха норуотун уус-уран айымньытынан буолар. БиЬиги ебугэлэрбит бу
айымньыларыгар саха норуотун айыл^атын, ейун-санаатын, дьикти алыптаах быЬыыга-майгыга
сигэнэн уус-уран тыл кеметунэн хоЬуйан келуенэттэн келуенэ^э хаалларда^а.
БиЬиги Уус-Алдан олоихоЬуттара Саха сиригэр киэиник биллэллэр: Дмитрий Говоров, Петр
Охлопков, Николай Бурнашев, Петр Оготоев. Роман Алексеев уо.д.а.
Быйыл тереебутэ 170 сааЬын туолар Олтех олоихоЬута Дмитрий Михайлович Говоров
«Будуруйбэт Мулдьу Бе^е» олоихотун аа^ан баран, Симэхсин эмээхсин уобараЬын ырытарга
холоннум.
Маннык быстах кестен ааЬар олоихо персонажтара айымньыны кууЬурдэллэр, аа^арга
интэриэЬи уескэтэллэр диэн саба^алыыбын.
2.1 Симэхсин эмээхсин атын олоихолорго костуутэ.
Иннокентий Васильевич Пухов диэн ученай Д.М.Говоров «Будуруйбэт Мулдьу Бе^е»
олоихотун ырытан Симэхсин эмээхсин элбэх олоихо^о баарын ыйар. Онно барытыгар кини кулут-
ча^ар, ХОТОН керееччу, куЬа^ан таиастаах-саптаах, дьуЬунэ-бодото биллибэт, хас киЬи барыта
ата^астыыр диэн ойууланар эбит. ОлоихоЬуттар уксугэр кинини кулуу-элэк гьтнан хоЬуйаллар эбит,
наар КИНИ итэ^эЬин-быЬа^аЬын, кини быЬыытын-таЬаатын, саиатын-ииэтин, туттарын-хаптарын
хоЬуйаллар эбит. Холобур Н.Абрамов «Олбет Бэргэн» олоихотугар О5О Тулаайах бухатыыр кэргэн
кэпсэтэ кэлбитин бастаан корен Симэхсин эмээхсин дьонугар тыллыы суурэр. Ол иЬэн уулаах
ыа^айаларын быра5аттьтыр, суурэн иЬэн таиаЬын устуталыыр, ааииа тиийбэккэ балаган
хайа^аЬынан дьиэ^э кетен туЬэн сонунун этээт долгуйан уиан хаалар. Олоихо^о ону барытын
уустаан-ураннаан хас биирдии хамсаныытын, тылын-еЬун омуннаан, кулуу-элэк гынан
ойуулаабыттар.
Оннук хас да быстах кесу\ лэр араас олоихо^о бааллар эбит.
2.2 Симэхсин эмээхсин «Будуруйбэт Мулдьу Бе^е» олоихо^о
Бу 0Л0ИХ050 Симэхсин эмээхсин дьоннорун олохторо ыарахан кулут оло^ун аЬынар тыллар
бааллар.
Бардам баайга
Холоисолоох хотун
Хоботе буолбут,
Кирдээх кэдиргэтин
Кэбэлэ буолбут,
Хара тыа
Хатыылаах тиитэ аЬылыктаах,
Хатырыгын салынньыта таиастаах,
Хатан титиригэ тайахтаах,
Хара Нукэн Ойуун а^алаах,
Ытык ТумарааЬай Уда^ан ийэлээх,
Дьэбин халлаан сиэнэ
Сэттэ хара-хаан баайга
Тииликкэ сылдьыбыт
ДьэЬин Тура^ай
Нукэн Чаадай
Симэхсин Эмээхсин.
Аан бастаан бу олоихо^о Симэхсин эмээхсиииэ итэ^эс тереебут о^ону харай диэн
бирикээстээбиттэрин толорон о^ону хотоиио киллэрэн саахха кемен кэбиЬэр. Бу 050 кэнники отут
сыл сиргэ сыппытын, сир ийэттэн ку\’с-уох мунньуммутун хаста да ахтар. Мулдьу Бе^е бухатыыр
этэ.
Онтон кэнники хаЬан да харахтаабатах учугэй аты корен дьонугар тыллыыр. Ол тыллааЬыииа
эмиэ атын олоихолорго курдук кулуу-элэк алгыстаах. омуннааЬыннаах буолар. Ол атын кереет
эмээхсин ыа^айаларын быра^аттаан. кутуруга суох торбос буолан а^ыс киЬи сатаан аспатах
ааннарын кеиу кетен киирэн кемулуеккэ сууЬунэн охсуллан ус куну быЬа ейе суох сытар. Онтон дьэ
туран киЬи харахтаабатах учугэй атын кербутун кэпсиир. бу ат хаЬан эрэ туЬалыа^ын туЬунан этэр.
Ону КИМ да аахайбат, кулут-ча^ар этиитин ылымматтар. Ол эрээри Симэхсин эмээхсин эппитин
курдук бу ат бухатыырга элбэхтик туЬалыыр.

25