Page 29 - Түөлбэҕэ олоҥхо эйгэтин олохсутуу соруктара, ньымалара

вндерей суруксут - саха фольклорун хомуйааччы
Охлопков Вася,
Уус-Алдаи y.iyyhyti Бэйдинэ орто оскуолатын
И кылааИын уорэнээччитэ, 1 миэс^пэ хаЬаайына
Салайааччы: Охлопкова Ульяна Ивановна
Олоихо былыргы уйэлэр ула^аларыттан бугуииэ диэри тиийэн кэлбит, норуот муудараЬа
айбыт ейдебунньугун быЬыытынан эрэ буолбакка, биЬиги национальнай культурабыт бигэ терутун
быЬыытынан бол^омтону тардар. Гуманитарнай чинчийии институтугар 700-тэн такса олоихоЬут
аата сурулла сылдьар. Кинилэр айымньыларын сурукка киллэрэн, кинигэнэн таЬааран кэлииии
уерэхтээх сахалар норуокка биллэрбиттэрэ. Норуоппут суду баайа сутэн хаалбата^ар утуолээх
дьоннор ортолоругар 1 Олтех киЬитэ Местников Андрей Гаврильевич - Ондерей суруксут аатын
ааттыыбын.
Местников Андрей Гаврильевич - Ондерей (Хабырыллабыс) суруксут 1 Олтеххе
Олунньэхтээххэ олорбута. Обугэтин са^аттан уерэхтээх, урдук дуоЬунастаах теруттэрин утумнаан
улууска, нэЬилиэккэ суруксут буола сылдьыбыт. Кэлин кырдьан олорон норуот тылынан уус-уран
айымньыларын хомуйуунан, суруйуунан дьарыктаммыт.
Андрей Гаврильевич а^атыттан Хабырылла суруксуттан уерэнэн аа^ар, суруйар буолан баран,
Бахсыга церковно-приходской оскуоланы бутэрбит. Салгыы Якутскайга духовнай (миссионерскай)
оскуоланы бутэрээри сылдьан, тиЬэх экзаменыгар табыллыбатах. Экзамеииа аккыырай кэлбит.
Выпускниктары алтарь иннигэр туруортаабыттар, дьякон эдэр дьону биир-биир таЬааран аккыырай
иннигэр сеЬургэстэтэн, сунньулэриттэн умса баттаан устуутэ бокулуон уурдарбыт. Андрей маннык
церемонияны себулээбэккэ ойон турбут, онуоха аккыырай кыыЬыран сапсыйан кэбиспит уонна
духовнай чыыны бэрдэрбэтэх. Бу кэнниттэн дойтутугар теннен тахсан. Нам улууЬун Уедэйиттэн
Едреевтар кыыстарын Александра Иннокентьевнаны кэргэн ылар. НэЬилиэгэр суруксуттуур. 1905
сыллаахха бастакы о^олоро Иван тереебут. Ити курдук, дойтутугар Ондуруускэ суруксут диэн
ааттанан олордо^уна, революция буолуон а^ай иннинэ 1916 сыллаахха нэЬилиэгэр кинээЬинэн
талбыттар. Онон Андрей Гаврильевич I Олтеххе бутэЬик кинээс эбитэ уЬу (1916-1917).
Уерэхтээх буолан советскай былаас бастакы сылларыгар Андрей Гаврильевич улууЬугар араас
салайар улэ^э сылдьыбыт. Ол курдук УИК (улуус исполкома) чилиэнэ буола сылдьан тутуу
улуустаа^ы комиссиятын председателинэн улэлээбит. Ол бириэмэ^э Муру Томторугар маинайгы
типовой оскуола дьиэтин прорабтаан туттарбыт. Кэлин манна ШКМ улэлээбит. онтон Боро^оиио
кеЬерен Муру орто оскуолатын начаалынай кылаастара уерэммиттэр.
Итинник улэлии сылдьан хас да общественнай нагрузкалардаах эбит. 1927 с. сайыныгар
Чараииа буолбут Октябрьскай революция 10 сыллаах юбилейнай ыЬыа^ын тэрийэр комиссия^а
улэлээбит. ыЬыахха Якутскайтан Алексей Андреевич Пономарев бэрэстэбиитэлинэн кэлбит. 1926 с.
нэЬилиэнньэ перепиЬин ыытар боломуочунай буолан, со^уруу нэЬилиэктэри кэрийбит, перепись
дьыалатын Якутскайга киллэрэн анал комиссия^а туттарбыт. Кэккэ сылларга улуустаа^ы Б1раас олох
уопсастыбатын салайбыт. НэЬилиэктэри кэрийэн аныгылыы сытыары дьиэлэри туттартаабыт, дьиэ
киэи туннуктэрдээх, мае муосталаах, бордууЬуналаах буоларын ситиЬэ сатыыра уЬу. Дойдутугар
кэлэн ереен олорон дьиэлэр чертежтарын, уЬаайбалар былааннарын оиорор уонна куопуйалаан
нэЬилиэктэринэн. ыалларынан тар^атар. дьиэни хотонтон араарыыны булгуччу ситиЬэр эбит.
Дьэ ити курдук улэ уеЬугэр сырытта^ына, Андрей ГаврильевыЬы *’кулаак” диэн ааттаан. 1929
сыллахха суеЬутун-аЬын. малын-салын конфискациялаан ылбыттар уонна ''лишенец'’ оиорон.
уопсастыбаттан тэйитэн кэбиспиттэр. Уерэхтээх киЬи быЬыытынан уисэн СССР Киин ситэриилээх
комитетыгар (ВЦИК) сайабылыанньа суруйан ыыппыт. Сотору кэминэн, 1930 сыл сааЬыары
М.И.Калинин ИЛИИ баттааЬыннаах: ’'Просьбу гр. Местникова удовлетворить ",- диэн уураах кэлбит.
Бу уураа^ы оччотоо^уга нэЬилиэк председателэ П.И. Колодезников уерэн-кетен туттарбыт.
Неиуе сайыныгар 1931 с. кыра уолунаан Якутскайга киирэн Пионерскай уулусса^а Ушканнаах
диэн ыалга хоно сыттахтарына бэс ыйын 11 кунугэр Андрей ГаврильевиЬы кэлэн тутан хаайыыга
илдьибиттэр. Якутскай хаайыытыгар 2 сыл сыппыт. ол устатыгар кэргэнин. о^олорун кытта устэ
керуЬуннэрбиттэр. ТиЬэх керсуЬуулэригэр ис тиибигэр ыалдьан олус дьудэйбит керуинээх уЬу. "Бу
ыарыыттан елбетум, аны тулуЬар инибин. Саба баттаан буруйа суох дьону туертуу сылга коске
ыытарга уурдулар. онтон 2 сылбытын хаайыыга сыппыппытын ке^урэтэллэр. Онон аны 2 сылынан
хайаан да эргиллиэм. Этэииэ олоруи, о^олор учугэйдик уерэнии".- диэбитин ейдуубун. Кеско
барарын истэн. наЬаа хараастаммын. ийэбэр субэ-ама биэрэрин ейдеен истибэккэ хаалбыппын.
Арай. аппын туттаайа^ыт. эргийэн кэллэхпинэ. ата суох хайдах да сатаныахпыт суо^а диэбитин
ейдуубун,»- диэн уола Семен Андреевич ахтарын суруйбуттар. Ити сайын кинилэри коске
утаарбыттар. Кинини кытта бииргэ барбыттар Сыиаах нэЬилиэгиттэн Алексеев Федот
Прокопьевич. Бэрт УуЬуттан Бурцев Григорий Петрович. Тандаттан Вензель Иван Михайлович
уонна Колодезников Степан Петрович, Суоттуттан Парников Макар Алексеевич, Байа^антайтан
Турантаев Иван Семенович (Аадырыс), СаЬылыкаантан Ябловскай Алексей.

11