Page 49 - Түөлбэҕэ олоҥхо эйгэтин олохсутуу соруктара, ньымалара

туттар кыахтаа^ын кэнчээри ыччатыгар кэпсээЬин биЬиги иэспит буолар. Оччо^о эрэ биЬиги
ыччаппыт тереебут норуотугар сугуруйэр. кинини таптыыр улуу тыыииа иитиллиэ^э. Онон
тереебут норуоппут айар талаана, этэр илбиЬэ. ейдуур ейе. саныыр санаата тумуллубут, куен туттар
кунду баайыгар - олоихотугар септеех бол^омтону ууруо^уи".

Ийэ тыл илгэтэ - олоихо
Горохова Парасковья Никифоровна,
Оспвх орто оскуо.чатын саха тылын,
литературатын учуутала, 2 .ииэстэ хаЬаайына
Олоихо - 050 киЬи быЬыытынан урдук культуралаах, бэйэтин тереебут норуотун ытыктыыр,
Саха буоларынан киэн тутта иитиллэн тахсарыгар кемелеЬер кыахтаах суду айымньы. Омук сайдар
тирэ^э - тылынан уус-уран айымньыта. Норуот педагогикатын угус ньымата. саха уус-уран тыла
0Л0ИХ050 сеиен сылдьар. Олоихону 050 тылын сайыннарарга. сиэрдээх майгыга иитэргэ
туЬаныллар.
«Олоихо тыла» диэн эбии дьарыкпар маннык иитэр-уерэтэр соруктары туруорабын:
1. Олоихону билиЬиннэрэн ИС хоЬоонун ырытыЬан, 050 олоихо уобарастарын, быЬылааннарын
ейугэр оиорон керер дьо^урун сайыннарыы.
2. Олоихону толоруу. толорорго уерэнии киЬиттэн ей-сурэх угус улэтин. элбэх дьарыгы,
60Л50МТ0Л00Х буолууну ирдиирин итэ^этии уонна ити еруттэри сайыннарарга дьулуЬуу.
3. О5О бэйэтин кыа^ар эрэли уескэтии, публикаттан толлубакка саиарга, кэпсииргэ уерэтии.
4. Уерэнээччини олоихону аа5арга уЬуйуу. бэйэтин кыа^ар, дьо^уругар эрэли уескэтии.
санаатын кууЬурдуу.
5. Олоихо тылыгар бол^омтолоох. дирии билиилээх буолууну ситиЬии.
6. Ogony олоцхо кеметунэн сахалыы тыыииа иитии, олоцхо^о интэриэЬи уескэтии.
Сору га:
1. О^ону тереебут тылынан аа^арга, олоихо алыптаах эйгэтиу, норуот тылынан уус-уран
айымньытын таптыырын, умсугуйан туран аа^арын ситиЬии.
2. О5О ейе-санаата. тыла-еЬе, майгыта-сигилитэ. билиитэ-керуутэ эргиччи сайдарыгар толору
кыах биэрии.
3. О5О ыллыыр, сцена^а оонньуур талаанын сайыннарыы: олоихону толорууга уЬуйуу.
4. О5О айар дьо^урун ке^улээЬин, ейееЬун;
5. Чинчийэр улэни ыытыы.
Улэм практическай суолтата: олоихото интэриэЬи кууЬурдуу. Норуот тылынан уус-уран
айымньытыгар интэриэЬи уескэтэр, убаастабылы инэрэр суолталаах.
Темам сонуна: олоихо алыбын, итэ^этэр, ылыннарар ураты кууЬун аа^ыы, ырытыыга холонуу
буолар.
Улэм актуальноЬа: 050 олоихону аа^ыытын кв5улээЬин. тереебут тылбытын ессе
сайыннарыы. урдэтии. Билинни тургэнник уларыйар сайдыылаах олоххо бэйэбит культурабытын.
фольклорбутун, тылбытын билэр эрэ буоллахпытына норуот быЬыытынан симэлийбэккэ
олоруохпутун сеп.
Сурун ирдэбиллэр:
■ ■ ...
1. Тургутуу улэ^э ego олоихону теЬе бол^омтолоохтук аахпытын. ис хоЬоонун теЬе билэрин
быЬаарыы.
2. Суругунан улэьэ тылы, этиини таба суруйуутугар, туттуутугар. тиэмэтин тилэри
арыйыытыгар бол^омто ууруу.
3. Тылынан курэххэ тереебут ийэ тыл баайын-кыа^ын баЬылааЬыныгар. сахалыы толкуйу.
санааны сайа этэр дьо^уругар, тылыгар-еЬугэр бол^омто ууруу.
Ылар билии, сатабыл:
1. Уус - уран тыл 0Л0ИХ050 суолтатын таба керен ейдуур буолуу:
2. Тылы таба туттуу;
3. Икки эбэтэр хас да олоихо тылын сатаан тэцниир. уратыларын быЬаарар буолуу:
4. Белех иЬигэр алтыЬыыга киирэ. санаа атастаЬа уерэнии;
Олоихо анала - ыччат дьоиио олох олорор ытык иэЬи ейдетуу. олоххо уерэтии. Кини
иитэр. уерэтэр. сайыннарар суолталарын маннык еруттэргэ араарыахха сеп:
Уорэтэр: аан дойду айыллыытын. олох уескээЬинин-сайдыытын туЬунан урааихай сахалар
ейдебуллэрин: норуот угэстэрин уонна ону тутуЬар сиэри-туому:
Иитэр: айыл^аны ытыктыырга. кини кууЬугэр итэ^эйэргэ. эт-хаан еттунэн сайдыылаах буоларга.
сиэр-майгы утуе еруттэригэр. норуот тылынан айымньытын. ырыатын-тойутун таптыырга.
Сайыннарар: ырытан. ыраиалаан толкуйдуур. ейдуур дьо^уру.
ейге тутар дьо^уру. уус-уран тылы, ыллыыр дьо^уру.

47