Page 130 - Олоҥхо биһигэр

Кыра сиэмэни булан тахсыбыта. Кини маһыгар дэгиттэр обургу уус,
соруннаҕына, тимири, муоһу да туттар киһи этэ. Ол гынан баран хайа-
тынан да утумнаахтык дьарыктамматаҕа. Хасыма, гурку сыарҕалары,
оччотооҕуга этэллэринэн, «хаампат эрэ гына» оҥостунара. Саа ал-
дьаныыларын оҥороро, мастыыра. Саас аайы хараҥа өҥнөөх тааһы
тугунан эрэ төгүрүтэн, тимиринэн, алтанынан кылдьыылаан салгын
ачыкытын оҥостунара, кыыл муоһунан хамсаны тарааҕы оҥортуура.
Соруннаҕына кыайбата, сатаабата суох курдуга. Оҥостуммутун уһун-
нук илдьэ сылдьыбат, бэрт кыраны дьэдьээбирдэтэн, арыт буор босхо
даҕаны дьоҥҥо биэрэн, мэлитэн иһэр идэлээҕэ. Аҕабынаан хас да
ыалга муосталаах аныгылыы дьиэлэри туппуттара. Ол төлөбүрүн туох
эмэ боччумнааҕы ылан килэйбиттэрин-халайбыттарын өйдөөбөппүн.
Быстах кыһалҕаларын толуммут буолуохтаахтар.
Көстөкүүн күннээҕи олоҕор мэлдьи үөрэ-көтө сылдьар, эйэҕэс
майгыннаах киһи этэ.-Кэргэнэ ыаллыы нэһилиэк кыыһа, тимир ууһа
аҕалааҕа. Ол иһин мэлдьи «Уус кыыһа» диэн ыҥырара. «Уус кыыһа
аччыктаан аам-дьаамым айгыраан кэллим. Астаан-үөллээн аһата
оҕус», — диир хантан эмэ кэллэҕинэ. Кэргэнэ суох буоллаҕына: «Били
мин ууһум кыыһа ханна сир өттө?» — диир. Хара көҕөччөр дьүһүннээх
соноҕостоно сылдьыбыта, аата «Хара дьоруо». Дьоруолуохтааҕар
көннөрү да кыайан айаннаабат, сүөһү көлөөҕө этэ. Кэнники чүмэчи
араҕас аггаммыта. ону «Абытай Араҕас» диэн ааттаабыта. Холлорунан,
буутгарынан кыра үрүҥнэрдээх, кылгас атахтардаах хара оҕустааҕа,
аата «Хааһах». Кини мэлдьитин, ханна баррар оонньуу-көр, ырыа-
тойук аргыстаах сылдьара. Оҕус мииннин, сыарҕаҕа, тэлиэгэҕэ
олордун, туту эмэ уһаннын, киэһэ тымтык тыырдын, көннөрү олоро
түстүн барытыгар дубук соҕустук, эбэтэр толору куолаһынан хайаан да
ыллыыра, оттон куолаһын боруобалыыр, эрчийэр курдук, кылгастык
дьиэрэппэхтээн ылыыта ахсаана суоҕа.
Онно иһитгэххэ, куолаһа мэлдьи биир туруктаах буолбат, ардыгар
ордук аһыллыбыт, эрчимирбит, ураты дуорааннаммыт күннэрдээҕэ.
Туту эмэ сонурҕаатаҕына, сөхтөҕүнэ,үөрдэҕинэ, үөрэ-дьүөрэ тыл-
лары этэн субуруппахтаан, хоһуйбахтаан ыларын таптыыра. Бэл
саас маҥнай кэлэн көтөн сарахаччыйан эрэр турааҕы «хоро сирит-
тэн хоҥнон кэлбит хоноһо» диэн күндүркэтэн, тэлгэһэҕэ тахсан,
хоһоонунан дорооболоһоро. Туора киһи саҥатын, ордук ыллыырын
үүт-үкчү үтүктэрэ. Тарас Орлов диэн тииһэ түһэн баран, олоҥхолоон
хахырыйар, бэйэбит нэһилиэкпиг оҕонньорун уонна Байыыска
уола диэн кэһиэхтээх баҕайы куоластаах киһи ырыаларын үкчү
үтүктэтэлээн күллэртиирэ.
Олоҥхолуурун таһынан «Дьыл ырыата», «Сиппиир ырыата»,
«Сайылыкка көһүү», «Борокуот аал» диэн ырыалардааҕа. Биирдэ
сааһыары кыһын арыы нэрээттэппитин ылаары, кыладыапсыкка
тиийбитэ, киһитэ олбуорун иһигэр тахсан, түөрт атах буолан, олоро
түһэ сылдьара үһү. Куоратчыкка сылдьан арыгы испит. Көстөкүүн
арыытын ылбакка төннөн иһэн, ыалга таарыйан: «Киһибитин бурдук

126