Page 131 - Олоҥхо биһигэр

уута Муҥку-Тэҥки буораппыт, талах уута Дьаҥкыл-Иҥкил дьадап-
пыт», — диэн кэпсээн, онно баар дьону күллэртээбит. Итинтэн
сэрэйдэххэ кини «Бурдук уута Муҥку-Тэҥки» диэн ырыалаах эбит
быһыылаах. Аны син атын ырыаһыттар, олоҥхоһуттар курдук,
ханнык баҕарар үөрүүлээх да, хомолотолоох да түбэлтэҕэ, туох
баҕарар туһунан тута айан ыллыан сөптөөҕө. Остуоруйалыырын,
оһуохайдыырын истибэтэҕим. Итилэргэ дьоҕурдааҕын дуу, суоҕундуу
билбэтим. Дьон билиниитинэн, кини кэпсээнинэн, ордук ырыаты-
нан үтүө олоҥхоһут ахсааныгар киирсэрэ. Ордук абааһы уолун олус
аарыматык, дириҥник, абааһы кыыһын хатаннык ыллаталыыра, мин
санаабар, ити ырыаларга билэр бары олоҥхоһуттарбын баһыйталыыра.
Мүрү ыһыаҕар тахса сылдьан П.А.Ойуунускай хас да олоҥхоһуту,
ол иһигэр Көстөкүүнү ыҥыран олоҥхолоппут уонна Көстөкүүн
киэниттэн абааһы уолун ырыатын чорботон хайҕаабыт этэ. Онтон
куоракка ыҥырыллан, эмиэ Ойуунускай тэрээһининэн төрдүө буолан
олоҥхолообуттарыгар киниэхэ абааһы бухатыырын ырыата тиксибитэ.
Олоҥхолоро Дьокуускайтан радионан бэриллибитэ. Көстөкүүн үс
мөһөөхтөөх пагефонунан бириэмийэлэнэн үөрэн-көтөн тахсыбыта.
Онтон ыла Ойуунускайы дириҥ ытыктабыллаахтык ахтар буолбута.
Ордук киһиэхэ сыһыана истиҥин, эйэҕэһин дьоҥҥо кэпсиирэ. «Арай
барыбытын, ол иһигэр аҕай-аҕай да олоҥхоһут тары наар хайгыыр.
Кими даҕаны сирэн хомотуон баҕарбат», — диирэ күлэ-күлэ.
Мин киниттэн 1936 сылга диэри, арааһа, биэс-алта олоҥхону
истибитим буолуо. Ол иһигэр «Дьиикэй тураҕас аттаах, чиэрбэ кулахай
тыллаах Дьиэрбэк Бэргэни» бухатыыры тиксиһиннэртиир, иирсээ-
ни тэрийэр, мөкү саҥнаах бухатыыр туһунан олоҥхону, Улуу муора
сүнньүн уута утахтаах Улуу Туйгуну, «Дьулуруйа Бөҕөнү» хастыыта
даҕаны. Ол гынан баран кэнники олоҥхону бүтэһиктэригэр диэри
истибэтэҕим. Сырыы аайы бирдии, иккилии түүн олоҥхолоон баран
ситэрбэккэ уурайара. «Тура төрөөбүт Дьондолу Тураҕас аттаах Дьулу­
руйа Бөҕөнү» Көстөкүүн ордук үөрүүлээх түбэлтэҕэ, элбэх киһиэхэ
олоҥхолуура, таптыыр олоҥхото быһыылааҕа.
Дьулуруйа Бөҕө балтын кытта үөһэттэн түһэриллэр. Кинилэри
олохтоон баран, убайдара сүдү улахан көтөр буолан, олус уһуннук
дайан баран, үһүс төхтүрүйүүтүгэр ыараханнык көтөн тахсан, баран
иһэн этэр: «Адьарай аймахтарын ытаабыт уута хааннаах хара өһөх
күдэрик буолан Кухтуй аартыгын айаҕыттан үллэн таҕыста. Ону сэ-
тиргээн уҥуохтарым ыарааннар, орто буор хотун айылаах кырсыттан
арычча өндөйөн таҕыстым. Илиһиэй биистэрин иин курдук иҥнэриҥ,
көҕүстэрин хаанын көҥүс үрэх оҥорон сүүрүгүрдүҥ. Үллэр үйэҥ
усталаах туоратыгар үс хаардаах бугул саҕа өһөхтөөх үҥүү тайахтаныах
бэйэккэҥ буоллаҕа». Сэттэ Кыдай Бахсы Уус Хаан төрүттэриттэн
кэлэннэр, туох да көстүбэт туманын ыыспатын түһэрэн тураннар,
тоҕус түүннээх-күн тохтообокко уһананнар дьиэтин-уотун, бары
тэриллэрин оҥорон бараллар. Дьулуруйа Бөҕө бастаан аллараа дойду
улуу бухатыырын Хатан Хардастайы хас да сиргэ охсуһан тиһэҕэр

127