Page 132 - Олоҥхо биһигэр

Уот Тумара байҕалга түһэрэн, эдьиийин көмөтүнэн кыайар. Иккиһин
Улуутуйар Улуу Суорун Уола Дьулайыгар тоҕус уоттаах чолбон түһэн
олорорун курдук тоҕус сиринэн чуоҕур туоһахталаах Дьулурҕа Хара ат
үрдүк арҕаһын туора миинэн үөскээбит Өксөкүлээх Дуксуулалыын
охсуһан тэҥнэһэн баран, халлаан Халбас харатын миинэн нэрэмиэ
эдьиийин көмөтүнэн кыайар. Эдьиийэ көҕүрээбэт күн сөлөгөй утах-
таах, аҕыйаабат айыы сөлөгөйө аһылыктаах ыраас халлаан кыыһа
Дьырыбына Дьырылык удаҕан диэн.
Бу олоҥхону биирдэ икки түүн олоҥхолоон, ити Өксөкүлээх
Дуксууланы өлөрөрүгэр тириэрдибитэ. Өссө биир улахан охсуһуута
баар диэбитэ. Ону истибэтэҕим. Дьулуруйа Бөҕө хоһоонуттан көрдөххө
«Ньургун Боотур» Бороҕоннооҕу вариана буолуоҕун сөп курдук.
1928 с. Көстөкүүн аҕыйах чилиэннээх табаарыстыбаҕа, онтон
колхозка киирбитэ. Сайын илиинэн от охсуутугар, ат косилкатыгар
массыынаһытынан, кыһынын тутуу үлэтигэр сылдьыбыта. Кэнники
кыладыапсыгынан, биритэдьииринэн үлэлээбитэ.
1932 с. саҥа тэриллибит «Мындааба» колхоз маҥнайгы дохуотун
үллэстэр үөрүүтэ-көтүүтэ буолбута. Көстөкүүннээх Мүрүттэн чугас
Быйды диэн алааска ыалга дьукаах кыстаан олороллоро. Көстөкүүн
бу киэһэ олоҥхолуур үһү диэн буолла. Киэһэлик хаһыа да буолан
Көстөкүүннээххэ тиийдибит. Киһибит куолутунан туту эрэ уһана
олорор. Олоҥхолуугун дуо? диэбиккэ «Дьэ, саҥарталлар ханнык диэн
оҥостунан олоробун» диэтэ. Чутастааҕы эдэр, кырдьаҕас үксэ кэл-
лэ. Үөрүү, күө-дьаа кэпсэтии, дьон сүргэтэ көтөҕүллүбүтэ сүрдээх.
«Күннээх-ыйдаах сиргэ күөнүн-дьаамын биэрбэтэх күүстээх-уохтаах
Күскэм Даадар» диэни түүн хойукка диэри олоҥхолоото. Ити кэннит-
тэн олоҥхотун дэҥнэтэн, сэдэхтик истэр буолбутум. Мэлдьитин туспа
олороллор, солото да суох, биригэдьиирдиир, кэлиигэ-барыыга сыл-
дьар. 1934 с. сайын от үлэтигэр ыччат звенотун тэрийдилэр. Үөрэнэр,
үөрэммэт уолаттар, кыргыттар уончабыт. Биир ат косилкатын, биир
ат кыраабылын биэрдилэр. Косилкаһытынан уонна звено салайааччы-
тынан Көстөкүүн ананна. Бастаан Мүрү куулатыгар баар аҕыс алааһы
биир отууга дьиэлэнэ сьшдьан оттуур буоллубут. Көх-нэм, ырыа тойук
баһаам дьонобут. Кырдьаҕаспыт Көстөкүүн, кини оччолорго түөрт
уончалааҕа эрэ. Ходуһабыт быстах-остох өттүн илиинэн охсобут, мун-
ньабыт, уолаттарга илии хотуура киһи аайы баар. Бэл Көстөкүүммүт
биэс чиэппэрдээх «буускабын» илдьэ сылдьар да биирдэ да туттубат.
Косилкабыт обургутук саахаламмат, ууһа, сатыыра бэрт буолан, кыра
алдьаныыны, тута оҥорон, көннөрөн иһэр. Мунньуу ситтэрдэҕинэ,
дэҥнэтэн ардахтаах күннэргэ уолаттар бары охсобут.
Алаастарбыт күөллэрэ төгүрүччү халыҥ хомустаахтар, олорго
кус оҕото чыыбырҕас да бултаабаппыт, саа кимиэхэ да суох. Иккис
омурҕан кэмигэр биир чаас сынньалаҥнаахпыт. Онно Көстөкүүнү
олоҥхолуурга көрдөспүппүтүн улгумнук ылынна. «Былыргы ыал бы-
тарыйар буор боччук күөһүн саҕа кылбайар кыһыл көмүс ытарҕалаах
күн сиэнэ Күөрэ М оҥку оҕонньор аҕалаах, алталаах ат сылгы

128