Page 133 - Олоҥхо биһигэр

адаҕатын саҕа алтан далаҕай түөрэх тутуурдаах Айыыһыт сиэнэ Аан
Далбар эмээхсин ийэлээх, күлүгүнэн оонньуур Күөкэ дьаҕыл аттаах
күүстээх-уохтаах Көрүлүүр Көр Дохсун» диэн олоҥхону бастаан күн
аайы биир чаас, онтон балтараалыы чаас олоҥхолоон истэ. Ити чаас
аҥарын сарсыарда эрдэлээн ситиһиннэрдибит. Кыһаннахха, чааспыт
кылгаһа сүр, санаабытыгар, саҕаланан иһэн бүтэр, өҥ сайын этэ.
Алаастарбыт үүнүүлэрэ баһархай, толору от. Ходуһаларбытын оттоон,
кэбиһэн бүтэриэхпитигэр диэри ыйы эрэ кыайбат кэмҥэ, кэнники-
нэн, ардахтаах күннэргэ киэһээтин эмиэ хойукка диэри олоҥхолоото
да, олоҥхобут бүппэккэ хаалла. Көстөкүүн ити кэмҥэ олоҥхото
ситэн-хотон сылдьар кэмэ эбит, күөмэйэ кэһиэҕирбэтэ, сылайбата
бэркиһэппитэ. Күн аайы сайдан, ырыата кэрэтийэн иһэргэ дылыта.
И ги иннинээҕи кыһын, хас да өрөбүллэргэ кинилэргэ хоно сылдьан,
П. А.Ойуунускай «Ньургун Боотурун» 1-2-3 ырыаларын олоччу ааҕан
биэрбитим. Сиртэн халлааҥҥа тиийэ сөҕүү бөҕөнү сөхпүтэ. Бэйэтэ
суруйар буолан, кэпсээнин сөҕүмэрдик ситэрэр-хоторор, аҥардас
тылынан эрэ этэн, иэгэйэр икки атахтаах тутуһуон сатаммат киһитэ
эбит диэбитэ.
1935 с. сааһыары кыһын оройуон киинигэр нардомҥа үс киһини
ыҥыран олоҥхолоттулар. Нардоммут урукку Мүрү таҥаратын дьиэтэ,
син кэҥэс саалалаах. Киһи лыык курдук олорбутун таһынан, эрки-
ни кэрийэ ыга симсэн турбуттара. Н.Готовцев (Араатар Ньукулай)
диэн ыраах нэһилиэктэн сылдьар эдэр киһини бастаттылар. «Бас­
таан төрөөбүт, баһылыктаан үөскээбит Бар Дьаҕыл аттаах Барылла
Баатыр» диэни олоҥхолоон, икки-үс ырыаны ыллатан уурайда. Дьэ,
лыҥкытатан куолас да куолас! Дьиэрэтиитигэр тыына да уһуна бэрт,
кэпсээнэ бэрт, тыл-өс имигэс бөҕө. Орто уҥуохтаах, хачаайы, ньыл-
баарыйбыт маҥан сирэйдээх, нарын-намчы сэбэрэлээх киһи этэ.
Иккиһинэн, Көсгөкүүн «Дьулуруйа Бөҕөттөн» тэттиктик олоҥхолоото.
Бүтэһиккэ Д. М.Говоров оҕонньор «Эрбэхтэй Бэргэни» эмиэ кылгас-
тык олоҥхолоото. Ити дьыл сааһыары Көстөкүүн бэйэтин солбуйар
олоҥхоһуту үөрэтэн, иитэн көрөргө санаа булунна. Уруккутган баар
үгэһи сөргүтэргэ соруммутун, биитэр бэйэтэ саҥа суолу тобуларга
тэриммитин билбэтим. Биир киэһэ 16-17 саастаах бэйэтин аймаҕа
уолга кэлэн, кыратык кэпсэтэ түһэн баран «Дьээ-рэ, нокоо, олоҥхо
киириитин, сирин-дойдутун ааҕыытын кэпсээ эрэ. Тиэтэйимэ, өйгүн-
төйгүн булунан, наҕылыччы кэпсээ» диир. Бу уол оҕолорго эҥин
олоҥхолообута буолан чолугуруурун истэрэ. Уол кыбыстыган, бүтэй
соҕус киһи, улаханнык симиттэр. Сатыам суоҕа диэбитин ылыммат.
Хайыаҕай, бэйэтин гиэнин үтүгүннэрэн, кэпсээн муҥнанар. Киһитэ
сөп да, суох да диэбэт. Олорбохтоон баран: «Айыы бухатыыра ыраах
барарыгар уотун алгыыр ырыатын ыллаа», — диир. Уол ыллыыр.
«Абааһы уола айыы ыалыгар күтүөттээри кэлбит ырыатын ыллаа», —
диир. Ыллыыр. Көстөкүүн саҥата суох олорбохтоон баран этэр: «Эҥин
араас итии, кыараҕас дьиэҕэ түбэһэн, элбэх киһиэхэ олоҥхолуоҥ ээ.
Онно ити курдук бобуллаҥныы олоруоҥ дуо? Куолаһыҥ сабыылаах,

9 Закал №119 129