Page 28 - Олоҥхо биһигэр

Күөх Бүөтүккэ «Көр Дьэллик», М.С.Готовцев «Дьуларытта Бэргэн»
С.И.Барашков, Н.М.Говоров (Бэйдиҥэҕэ олорбут учуутал, пенсионер)
Говоров Д.М. «Эрбэхтэй Бэргэн» уонна Говоров И.И. «Хаан Дьар-
гыстай», 1954 сыллаахха Г.А.Готовцев Попов И.К. «Айыы уола Аан
Айдаарыкы бухатыыр» уонна Аргунов И.Ф. «Оҕо Тулаайах» олоҥхо-
лорун суруйан ыыппыттара. Бу архыыпка киирбит олоҥхолор биир
тэҥ үчүгэй буолбатахтар, наука ирдэбилигэр эппиэттээччитэ аҕыйах
да буоллар, олоҥхону уонна олоҥхоһуттары үөрэтиигэ сүрүн маты-
рыйаал буолаллар. Бу кыра үөрэхтээх дьон бэйэлэрин норуоттарын
олоҥхолорун үйэтитэргэ анаан суруйбут баҕа санаалара, ыралара.
Мантан көстөрүнэн, Уус Алдан олоҥхоһуттарын үгэстэрэ фолькло-
ристическай наукаҕа XIX үйэ бүтүүтүттэн ыла биллэн барбыта. Ордук
Советский былаас сылларыгар олоҥхоһуттар баай репертуардарын
суруйуу киэҥник ыытыллыбыта. Кинилэртэн Д.М.Говоров олоҥхоһут
быһыытынан киэҥник биллибитэ. И.В.Пухов, Н.В.Емельянов дьо-
һуннаах научнай үлэлэригэр Уус Алдан олоҥхоһуттарын репертуарда-
ра киэҥник туһаныллаллар. Оттон И.В.Пухов «Исполнение олонхо»
диэн улахан ыстатыйатыгар оройуонҥа олоҥхолооһун дьиҥнээх
хартыыната ситэри бэриллэр.
Олоҥхоһуттар тустарынан ахтыылары, сибидиэнньэлэри
көрдөххө, Уус Алдан оройуонугар XIX үйэ бүтүүтэ уонна XX үйэ 30-с,
40-с сылларыгар ордук күүскэ'олоҥхолооһун сайдыбыта.
Н эҺилйэктэригэр, улуустарыгар күн бүгүнүгэр диэри «оннук
олоҥхоһут баара» диэн ахта санааһын, бу норуот талааннаах дьонун,
олоҥхоһуттары дириҥник ытыктааһын, кинилэргэ сүгүрүйүү буолар.
Ол иһин кинилэр дьон өйүгэр-санаатыгар өлбөт-сүппэт өйдөбүнньүк
буолан сыдцьаллар. Оннооҕор нэһилиэкгэриттэн харыс да халбарыйба-
тах олоҥхоһуттар уопсай эпическэй традицияны үйэтитиигэ, дьоҥҥо-
сэргэҕэ тарҕатыыга улахан оруоллаахтар. Кинилэр дьиҥ норуот
чулуу айымньытын олоҥхону илдьэ сылдьар буоланнар, литерату-
раны, фольклору үөрэтиигэ суолталара улахан. Үчүгэй олоҥхоһуттар
ааттара-суоллара нэһилиэктэрин чиэрэстээн улууска, уокурукка
биллибиттэрэ. П.А.Охлопков-Наара Суох, Д.М.Говоров ааттара Саха
сирин үгүс улуустарыгар тиийэ биллибиттэрэ. Оройуон иһигэр били-
гин ким да билбэтэр даҕаны, норуокка Дьөгүөр Дьөлүүнньүк, Ырыа
Байаҕантай, И.Охлопков-Чочойбох, Ф.Я.Горохов-Ньаача Сүөдэр
ааттара көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэриллэн иһэр.
1906 сыллаахха Дьокуускайга тохсунньу ыйга Наара Суох «Бэриэт
Бэргэн» олоҥхотуттан үс көстүүлээх бастакы спектакль сахалыы
тылынан турбута. 1908 с. бу спектаклы көрөөччүлэр көрдөһүүлэринэн
иккистээн туруорбуттара. Сүрүн оруолларга П.А.Охлопков-Наара
Суох, М.Н.Ионова, А.Е.Кулаковскай кыттыбыттара биллэр. Совет­
ский кэмҥэ 30-с сыллартан олоҥхоһуттар киэҥ түһүлгэҕэ, норуот
мустар-тоҕуоруһар сирдэригэр, мунньахтарга, бырааһынньыктарга,
о.д.а. түбэлтэлэргэ олоҥхолуур буолтара. Атыннык эттэххэ, олоҥхоһут
толорор эйгэтэ кэҥээбитэ, общественнай суолтата үрдээбитэ.
24