Page 68 - Олоҥхо биһигэр

дьоҥҥо уонна Национальнай библиотека краеведческай салаатыгар
эрэ баар.
И.В.Пухов суруйарынан ырыа Миитэрэй 13 олоҥхону билэр
эбит. Бу барыта суруллан (сороҕо иккилиитэ суруллан) архыыпка
киирбитэ. «Кыыс Ньургун» диэн олоҥхото 1942 с. суруллубутун
туһунан дааннайдар бааллар гынан баран архыыпка түһэриллибэтэх,
ханна баара биллибэт. Дмитрий Михайлович Дьокуускайга суруйаач-
чылар мунньахтарыгар иккитэ ыҥырыллан сылдьыбыта. 1934 с.
мунньахха олоҥхолообут. Ол туһунан «Социалистическая Якутия»
хаһыакка журналист Розанова «Звучит олонхо» диэн ыстатыйатыгар
суруллубута. Онно кини:» Эдэр сааскар тоҕо киэҥ сиринэн тэлэһийэн
сьшдьыбыккыный?» — диэн ыйыппытыгар: «Мин олох иһин, тыын-
наах буолар иһин охсуспутум», — диэн бэргэнник эппиэттээбитэ.
И.В.Пухов Говоров олоҥхотугар олоҕуран «Идеи и образы олонхо»
«Бүдүрүйбэт Мүлдьү Бөҕө» диэн темаҕа кандидатскай диссертация-
тын көмүскээбитэ. Бу үлэтин сүнньүнэн кэлин «Героический эпос
олонхо» диэн улахан монографиятын туспа кинигэнэн таһаартарбьгга.
Онон бу олонхо ис номоҕун, уобарастарын, идеятын туһунан өйдөбүлү
научнай эргимтэҕэ И.В. Пухов тиэрдибитэ.
Киин оройуоннар олоҥхоһуттарын ылан көрөр буоллахха, сүр-
дээх улахан олоҥхолор буолаллар эбит. Холобур, Иван Охлопков-
Чочойбох биир түүн устата олоҥхо киириитин, бухатыыр сирин дой-
дутун ойуулаан баран дьиэтигэр киирэн кини көхөтүн ойуулааһыны-
нан бүтэрэр эбит диэн Пухов суруйар. Аггаардас олоҥхо киириитин
итинник уһуннук-киэнгник ойуулаан көрдөрөр буоллахтарына урукку
кэмнэргэ толоруллар олоҥхолор улахан кээмэйдээх буолуохтарын сөп
эбит. Кэнники суруллубут олоҥхолортон Р.П.Алексеев «Алаатыыр
Ала Туйгун» диэн олоҥхото Н.В. Емельянов сүбэтинэн үс үйэтэ
толору суруллан архыыпка киллэриллибитэ. Бу олоҥхону кыыһа
А.Р. Алексеева, күтүөтэ Г.Г. Шелковников уонна В.И. Федоров хас да
сыл устата суруйан бутэрбиттэр. «Алаатыыр Ала Туйгун» 53 тыһыынча
кэриҥэ строкалаах, кэнники кэмҥэ суруллубут олоҥхолортон саамай
улахан кээмэйдээхтэрэ. Олоҥхо сурукка-бичиккэ киириитигэр эл-
бэхтик кылгыыр буолуохтаах, онон Говоровтаах олоҥхолоро кээмэй
өттүнэн сүрдээх улахан эбиттэрэ буолуо.
Билигин олоҥхоҕо, олоҥхоһуттарга сыһыаммыт тосту улары-
йыахтаах. Аатырбыт олоҥхоһуттарбыт ааттарын үйэтитэн норуок-
ка, ыччакка тиэрдии соруга буолар. Онуоха маҥнайгы хардыы
быһыытынан Уус Алдан улууһугар олоҥхо күннэрэ Говоров Д.М.
аатын кытта ыкса сибээстээхтик ыытыллыбыта, Олоҥхоһут Миитэ-
рэйтэ өйдөбүнньүк сэргэ туруоруллубута буолар. Ол гынан баран, үлэ
итинэн түмүктэниэ суохтаах. Эһиги бэйэҕит түөлбэ олоҥхоһутгаргы-
тын сөргүтэн, олоҥхоһуттаргыт туһунан дьоҥҥо киэҥник кэпсиэх-
хитин наада. Итиниэхэ эһиэхэ сүрдээх үчүгэй матырыйааллар
бааллар. Ол курдук, олохтоох «Мүрү саһарҕата» хаһыаккытыгар
«Олоҥхоһуттар» диэн аатынан Н.Д.Бурцев олоҥхоһуттар тустары-

64