Page 71 - Олоҥхо биһигэр

биллибэт элбэҕи билэр, бэйэтин туһугар энциклопедия киһи этэ диэн
кинини чугастык билбит, бодоруспут дьонноро бары сөҕөн, бэркиһээн
кэпсииллэр. Ол духовнай баай-дуол үгүс өттө суруллубакка хаалбытыт-
тан хомойоллор. Сылдьыбыта киэҥэ, уһун олоҕун усталаах-туоратыгар
көрбүтэ, истибитэ да үксэ бэрт эбитэ буолуо. Аҥаардас бэйэтин
иннинээҕи олоҥхоһутгары даҕаны элбэҕи билэрэ да бэлиэтэммэккэ
сүттэҕэ. Арай Чочойбох диэн олоҥхоһуттан үөрэммитэ үһү диэн су­
рах эрэ хаалбыт. Киниттэн 1930 сыллар саҕаланыыларыгар үс олоҥхо:
«Эрбэхтэй Бэргэн», «Бүдүрүйбэт Мүлдьү Бөҕө», «Үөлэн Хардааччы»
суруллубуттара. Икки бастакыта бэчээтгэммитэ. Ол гынан баран, ити
олоҥхолор кини 90-гар чугаһаабытын, олус кырдьыбытын, боҕоорбутун
кэннэ суруллубуттара. Ол гынан баран билиҥҥи курдук, киһи саҥатын
сиһилии устан ылар тэриллэр суох эрдэхтэринэ, биирдии киһи илии-
тинэн суруллубуттара. Оҕонньор олоҥхолуу олордоҕуна буолбакка,
сүүһүттэн тайанан, умса нөрүйэн олорон, лобурҕаччы этэн биэрбитин
түтүмэлинэн суруйуу кэнниттэн, бэйэтигэр хат ааҕан, көннөртөрүү,
нарылатыы суоҕун кэриэтэ, итинник үлэлээһин түмүгэр олоҥхолор
уус-уран өттүнэн сүүйтэрбиттэрэ саарбаҕа суох. Ону бэйэтэ да бэркэ
ейдүүр, билэр эбит. Олонэсолорун суруйтардаҕын утаата:
«Киһи санаата хардары баран, хаайтара сыддьар. Онтон сылтаан
бугуллан тылыҥ-өһүҥ тахсыбат буолар эбит. Олоҥхолорум бар туомнара
эрэ сурулуннулар», — диирэ үһү дьоҥҥо. Онон бу олоҥхолор билиҥҥи
көрүҥнэринэн Миитэрэй оҕонньор олонэсоһут быһыытынан кыаҕын
толору көрдөрбөггөр.
Ол да буоллар, төһө да адаархай, ыпсыыта кытгыбатах сирдээх-
тэрин иһин, олор быыстарыгар сөҕүмэр күүстээх-уохтаах этиилэр,
тэҥнээһиннэр, өйгө, сүрэххэ дириҥник иҥэр көҥөһө образтар дэ-
лэччи бэриллибит айымньылара. Кинилэр устуруустаммыт, тэҥ-тэгил
таастарынан ыпсыыта, дьиэгэ суохтук дьаарыстамматах, аллыр-баллыр
соҕустук ууруллан таһаарыллыбыт, ол эрээри уһун үйэлээх, бөҕө-таҕа
халыҥ эркиннэрдээх баараҕай улахан тутуулары санаталлар.
Миитэрэй оҕонньор олоҥхолууругар эрэ буолбакка, көннөрү кэп-
сэтиигэ даҕаны тылы уустаан-ураннаан, араас тэҥнээһиннэри туттан
саҥарарын сөбүлүүрэ үһү. Биирдэ туохтан эрэ төрүштэһэн биригэдьиири
кыгга тапсыбатах. Онтукатын председательгэ үҥсэр: «Дьэ, биирдэ күн
дьааһыгыран эрдэҕинэ, табыр атахтаах далаҥ араҕас атынан дьабыды-
тан иһэрин көрөммүн, тоһуйа тахсаммын тойону кытта дорооболоһон
көрбүппэр тохтуу да соруммакка доҕута турда», — диэн эрдэҕинэ, пред­
седатель наадаҕын судургутук, чопчу эт диэбитигэр «ээх» дии-дии салгыы
саҥарар: «Ол кэннитгэн кэнсэлээрийэҕэ хаста эмэтэ кырынан көхсүм
холбойуор диэри кэтэһэн-кэтэһэн, тойону, дьэ, нэһиилэ көрүстүм.
Онуоха кини ыйыллаҕас хааннанан, ыбыллаҕас сыҥаахтанан, ыараан,
дьиппиэрэн олорон этэр тылбын тоҕус долоҕойугар тохтото сорумма-
та», — ити курдук өр баҕайы онолуйан, председатель кэтэҕэ кырдьык
көһүйбүтүн кэннэ чопчу наадатыгар кэмниэ-кэнэҕэс тиийбит.
Олонкоһут Миитэрэй биһиги диэки ордук революция иннинээҕи

67