Page 9 - Норуоттан тахсыбыт талаан

(II гүм билигин даҕаны чап-чаҕылыҥнас. Дьэ бу атаҕым, тобугум
сордоон эрэр”, — диэн. Онтон күлүү-оонньуу, хаадьылаһыы бөҕө
буолар.
Ьиһиги ийэлээх аҕабыт — боростуой саха дьоно — эйэ дэм-
тэхтик, бэрт иллээхтик 49 сыл бииргэ олорбуттара. Бэйэ-бэйэ-
т>рин олус өйдөһөр, өйөһөр дьон этэ. Аҕабыт үлэтигэр-хамна-
һыгар — дьиэ тутуутуттан муоска үлэтигэр тиийэ — барытыгар
ийэбит көмөлөһөрө, аттыгар баар буолара. Кыра сылдьан өйдүү-
оүп: бүтүн мамонт муоһун кэрчиктээн эрбииллэригэр, төһө эмэ
ыга таттаран кэлгиллибитин үрдүнэн, эриллэҕэс муос сүгүн сып-
патын иһин, эбии баттык оҥорон миигин үрдүгэр олордоллоро
уөнна мин кэмиттэн кэмигэр эрбиилэрин сиигирдэн, уу кутан
биэрэн туһалыырым. Оннук үһүөн көмөлөөн ол муос иннин
ыларбыт. Эбэтэр маннык түгэн: сап утаҕын курдук олох намчы
куруһубалыы (ажурнай) эркиннэрдээх шкатулка холбонуута эмиэ
имом көмөтө суох ааспат буолара. Ол тухары хаһан да улаханнык
I аҥарсыбакка, олус тапсан үлэлииллэрэ.
Биһиги дьоммут алтата оҕоломмуттарыттан бары кыргыттарбыт.
Аҕабыт уол оҕоҕо ымсыырара. Бэйэтин идэтин салгыыр уол оҕото
суоҕуттан хомойоро. Кини кыра үөрэхтээх буолан, үөрэҕи олус
үрдүктүк тутара. Саха дьонун сиэринэн, оҕону сирэйгэ хайгыыртан
I уттунара. Арыт, дьон кэрэхсиир да түгэннэригэр, соччо сэҥээрбэт
курдук туттара, хата ардыгар аһара түһэн сэмэлиирэ даҕаны. Ол
блрыта харыс санаатыттан эбит, бадаҕа, билигин санаатахха.
Чахчы үчүгэйи оҥордоххуна эрэ астынара, ону да туттуна соҕус.
Мээнэ киһиргиири, чабыланары сөбүлээбэт суола этэ. Уопсайы-
пан, биһигиттэн, оҕолоруттан, үрдүк ирдэбиллээҕэ. Ол арыт
гуора дьоҥҥо сыһыанынааҕар биһиэхэ кытаанахтык сыһыаннаһар
ауу диэн санааҕа тириэрдэрэ.
Ийэбитигэр сыһыана эриэ-дэхси этэ. Арыт бэйэтэ төһө да
уолҕамчы буоллар, кини тылытган тахсыбата. Дьиэҕэ-уокка көнтө-
рүгэ, эр киһи эрэ үлэтин билинэрэ. Ону да үксүн ийэбит бэйэтэ
кыайара. Ийэбит суоҕар аһыырын да астыммата. Куруутун туохха
блрытыгар: “Маайаа”, — диэбитинэн сылдьара. Биһиги ийэбит
блрлхсан олус муударай, мындыр, сахалыы өйдөөх-санаалаах этэ,
г ымнаҕас майгылааҕа. Аҕабыт бары үлэтигэр-хамнаһыгар, сити-
һиилэригэр кини көмөтө-өҥөтө сүдү буолара. Ону ол курдук да
лҕлбыт сыаналыыра.
70-нус сыллар саҕаланыыларыгар ыытыллыбыт Саха сирин
чүдуо1)унньуктарын съеһигэр Москваттан кэлбит РСФСР культу-
рлтын министрэ Е.В.Зайцев тыл этэригэр муосчуттартан ордук
чорботон биһиги аҕабытын бэлиэтээбит. Онуоха аттыгар олорор
киһи: “Эн киниэхэ тугу бэлэхтээбиккиний?” — диэн аҕабыттан