Page 128 - Өксөкүлээх Уола 2009 223стр

АРЫЙААС ӨЛӨКСҮӨЙЭБИС
Иннокентий Павлов-Сото Логонтөй

Арыйаас Өлөксүөйэбис Кулукуоскай учууталы мин 1935
сылтан үчүгэйдик өйдүүбүн. Мин аҕам Ананий Улахан Кун-
далакы хоту халдьаайыгын анныгар баар кыстыгар Арыйаас
элбэхтик сылдьара, хоноро. Таайым Кыстака Уйбаана, убайым
Лөгөнтөй доҕордуулар этэ, көрсө түстүлэр эрэ дьиэ иһэ-
таһа кинилэр күлсүүлэринэн-оонньууларынан туолара.
Убайым уонна Арыйаас учууталлыыр этилэр. Кинилэр
сайын көрсө түстүлэр да оҕолору, уолатгары мунньан илии-
атах оонньуутун тэрийэн, тэнтгэ кылыйсар, куобахтаһар
этилэр. Арыйаас куобахха, кылыыга, ыстаггаҕа тэннээҕэ суоҕа.
Тустууга таайым Уйбаан барыларын киһилээбэт этэ, ол эрэн:
«Тэтиэнэх дьон эбиккит», — диирэ. Син обургу уһаайба
түөрт үүт баҕанатын үрдүнэн кылыйа көтеплөрө, баҕана икки
арда 4 миэтэрэ кэриҥэ бадахтааҕа. Арыйаас саас эрдэ кыра-
аскалаах, лаахтаах хайыһарынан сылдьара. Онтон: «Убайа
Куонааскы хайыһарга, чахчы үтүө киһи тахсыан, өлбүтэ», —
дэһэллэрэ кырдьаҕастар.
Кэлин Арыйааһы хам-түм көрсөрүм, сүрдээх ыраас, мааны
таҥастаах, учуутал киһини убаастыы-толло көрөрүм. Ол би-
риэмэҕэ убайым Мэҥэнэн, Кириэһинэн учууталлыыра, биир
доҕорун Кыстака Уйбаанын, 1937 сыллаахха НКВД-лар түрмэҕэ
илиитин-атаҕын сыаптаан баран кырбаан өлөртөрө, улахан
күүстээх киһи этэ, убайым баай Сивдев удьуора дэнэн кэтэ-
бил-манабыл, хоп эккирэтии содулугар, бэл кэргэннэммэккэ
өлбүтэ. Үс атастыылартан Арыйаас эрэ оруннаах киһи-хара
буолбута да, кини да олоҕо эмиэ чэпчэкитэ суоҕа. Төрөппүт
арта «буржуазнай националист» аатыран, аата да ааттаммат
кэмнэрэ этилэр, Арыйаас да туора көрүллүбүтэ чахчы. Ол
бириэмэҕэ аҥардас Сиэллээх нэһилиэгиттэн 20 киһи «норуот
өстөөҕө, дьоппуон үспүйүөнэ» аатыран, хаайыьҥа угуллубут-
тара. Бэрт аҕыйахтара доппуруос-ыххайьгы, холуонньа эрэйин
эҥил бастарынан, этирик түөстэринэн тэлэн тыыннаах ор-
путтара, ол сылларга «норуот өстөөхтөрүн» күнүстэри тым-
тыктанан көрдүүр дьон бааллара, кыһын малатыылка шкибин
лиэнтэтэ, сыарҕа атаҕын быата быһа бардын, «өстөөх үлэтэ
буолуо» диэн кыҥастаһар дьон этилэр.
Ол саҕана «Арыйааһы НКВД-лар ыҥырбытгар, хаайбыт-
тар үһү» диэн кэпсииллэрэ. Оччолорго нэһилиэк, колхуос
ородобуойа биһиги таспьггыгар баара, онон күггҥэ туох буол-
бутун истэ-билэ сылдьарбыт, моргуордаах уһун «атыыр» мун-
126