Page 191 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

=. : = = = = = = = = = = Хоро нэһилиэгин историята : = = = = = ", =

Тохсунньу ый 3 күнүттэн 1966-1967 сс. Уус-Алданнааҕы оҕо музыкальнай оскуолатыгар учуу-
таллаабыта. Атырдьах ыйын 11 күнүттэн 1967 сылтан кулун тутар ый 10 күнүгтэн 1971 с. диэри
Якутскайдааҕы культпросвет оскуолаҕа дирижированиеҕа уонна фортепианоҕа учууталынан үлэлии
сылдьан, кулун тутар 10 күнүгэр 1971с. Якутскай куоракка сэбиргэхтэтэн эмискэ ыалдьан өлбүтэ.
Варвара Алексеевна ииппит эһэлээх эбэтэ өлбүтүн кэннэ эдьиийигэр Анна Алексеевнаҕа ии-
тиллибитэ уонна үөрэммитэ. Эдьиийэ Аана өлбүтүн кэнниттэн, бэрт кыһалҕалаахтык сылдьыбыта
уонна үөрэммитэ. Кинини ким да үөрэнэн специальность ыларыгар сүбэлээбэтэҕэ, бэйэтин үөрэххэ
дьулуурунан эрэ үөрэнэн специалист буолары ситиспитэ.
Варя Тааттаҕа үлэлиир сылларыгар оройуоннааҕы культура отделыттан хас да төгүл бочуоту-
най грамотанан наҕараадаламмыта. Кини сүрдээх үчүгэй куоластаах ырыаһыт этэ. Республи-
катааҕы радио комитет кинини хаста да ыллаппыта. Хомойуох иһин ол запиһын кыайан булба-
таҕым.
Варя Тааттаҕа үлэлии сылдьан Егор Лукич Большаков диэн, оччотооҕуга шофер киһиэхэ кэргэн
тахсыбыта. Онтон Егор, Руслан, Максимка диэн уолаттардаах. Егор Лукиһы культпросвет
оскуолаҕа бэйэтэ үөрэттэрэн уонна үөрэтэн ити оскуоланы бүтэттэрбитэ. Онтон кэлин салгыы
үөрэн диэн Якутскайдааҕы радио комитет директорынан үлэлии сырыттаҕына Улан-Удэтааҕы
үрдүкү культура институтугар күүһүнэн кэриэтэ үөрэххэ ыыппыта. Бэйэтэ үс оҕотун кытта бэрт
кыра хамнаска Якутскайга хаалан оҕолорун ииппитэ. Манна Варя бэрт кыһалҕалаахтык олорбута.
Варвара Алексеевна Большакова Якутскайтан Чаранҥа таһаарыллан көмүллүбүтэ.

/Автобиографиями суруйдум Варя трудовой книжкатыгар олоцуран, бииргэ
иитиллибит убайа буоларбынан тугу билэрбин суруйдум.
Н.А. Орлов. Чарац, тохсунньу ый 12 күнэ, 1989 сыл./

Тутааччы бастыҥа, үлэһит үтүөтэ

1956 сыл түмүгүнэн колхозтарга тутуу үлэтигэр бастык көрдөрүүлэри ситиспит оройуон
колхозтарын 13 болуотунньуктарыгар Саха АССР министрдэрин сэбиэтин 1957 сыл ыам ыйын 28
күнүнээҕи уурааҕынан, «Саха АССР колхознай тутуутун бастына» диэн бочуоттаах ааттар иҥэ-
риллибиттэрин туһунан оччотооҕу «Кыым» уонна «Ленинец» хаһыаттарга бэчээттэммиттэр. /
Чараҥнааҕы В.А.Протодьяконов аатынан литературнай музей-комплекс фондатыттан/. Онно Хоро
нэһилиэгин Маленков аатынан колхозтан испииһэккэ маннайгынан Николай Алексеевич Ноговицын,
иккиһинэн Семен Егорович Свинобоев тутуу бригадира диэн испииһэккэ киллэриллибиттэр. Бу
икки чулуу дьоннортон биирдэстэрин Николай Алексеевич Ноговицын туһунан суруйарга холоннум.
Николай Алексеевич Чараҥ бөһүөлэгин социальнай-культурнай, хаһаайыстыбаннай суолталаах
тутууларын ыытыыга уонна олохтоох дьоҥҥо чааһынай дьиэни-уоту туттууларыгар элбэх
көлөһүнүнтохпутүтүөкэнүлэһитбыһыытынанбиллэрэ. Кини 1901 сыллаахха Бороҕон улууһугар,
Хоро нэһилиэгэр Бырдьа аҕатын ууһугар Илин Үрэххэ Мэниэлээх диэн сир хоту салаатыгар биэс
оҕолоох Алексей Иванович Ноговицын уонна Мария Петровна Находкина-Ноговицына дьиэ кэр-
гэшгэ төрөөбүтэ. Төрөппүттэрэ сүөһү ииттэн, бултаан айахтарын ииттэн олорбут дьаданы ыаллар
этилэр. Николай оскуола боруогун атыллаабатаҕа. Улаатыар диэри төрөппүттэрин кытта дьиэтээҕи
хаһаайыстыбаларын көрүүгэ-истиигэ кыттан үлэҕэ мускуллубута.
1929 сыллаахха «Тыама» диэн ааттаах сири холбоһон үлэлиир табаарыстыба /ТСОЗ/ тэрил-
либитигэр кини биир бастакынан чилиэнинэн киирбитэ уонна табаарыстыба түбүктээх үлэтигэр
активнайдык кыттыбытынан барбыта. 1932 сыллаахха «Тыама» табаарыстыба бөдөҥсүйбүт
«Кыһыл маяк» колхозка холбоспута. Ити кэмтэн ыла, Николай Алексеевич бөдөҥсүйбүт колхоз
тэрилтэ хаһаайыстыба өттүнэн бөҕөргөөһүнүгэр киэн далааһыннаахтык иннин диэки сайдыы-
тыгар өйүн-санаатын, күүһүн-уоҕун толору биэрэн үлэлээбитэ. Кини араас сылларга колхоз правле-
ниетын чилиэнин, тутуу биригээдэтин биригэдьиирин, көннөрү болуотунньук быһыытынан произ-
водствоҕа кыттыбыта. Ол саҕана ынах сүөһү типовой хотоннорун, сиэмэни уурар ыскылааттары,
техника турар сарайдарын тутуу, муосталары оноруу, сир кэлимнээһинигэр, радио, телефон

187