Page 110 - Агабыт туьунан иьирэх тылынан

ыйа, отор, сайылык, кыстык, күһүүр, сааһыыр, кыстыыр, бугул,
кэбиһии, оһох, титиик, балаҕан уонна да атыттар. Саха соҕуруу
да оседлайдык олорбутун көрдөрөр тылынан өтөх, кыстык,
сайылык, кыс мас, өлбүгэ, сурт уонна да атын тыллар буолал-
лар. Уопсайынан ити үөһээ ааттаммыт тыллар саха тымныы
сиргэ уонна оседлайдык (хамнаабакка, көһүргээбэккэ) олорбу-
тун көрдөрөллөр. Саха да сиригэр саха көһүргээбэккэ олорбута.
Халымаҕа, Бүлүүгэ уонна да атын сирдэргэ көһүү бу норуот көс
олохтооҕун көрдөрөр буолбатах, ыарахан олохтон күрэниини
эрэ көрдөрөр. Көс олох диэн сылтан сылга саҥаттан саҥа со-
нун сиргэ уларыйан иһии, хат кэлэн олорбот олох ол аатта-
нар. Оннуктарынан степь олохтоохторо уонна таба иитээч-
чилэр эрэ буолуохтарын сөп. Ойуур тыаҕа олохтоохтор оннук
буолбаттар. Нууччалар Сибирьгэ көһүүлэрэ, европеецтар атын
материктарга, арыыларга көһүүлэрэ кинилэр көс олохтоохто-
руттан буолбатаҕа. Бүрээттэр көһүйэни сатаан оҥорботторо, бу
сахалар соҕуруу кинилэри кытта ханнык да сыһыаннара суо-
ҕун көрдөрөр. Ону тэҥэ бүрээттэр быһыты, хорууну оҥорбот-
торо, просоны ыспаттара итинниги эмиэ көрдөрөр. Орто Ле-
наҕа булчуттар кэннилэриттэн аан бастаан сылгылаахтар эрэ
кэлбит буолуохтарын сөп. Ол кэннэ ынахтаахтар.

Сахаҕа ийэ ууһа, аҕа ууһа диэннэр
Былыр Байаҕантай нэһилиэгэр II Байаҕантай нэһилиэк
баара. Бу нэһилиэккэ түөрт аҕа ууһа баара: Үөчэй аҕатын ууһа,
Ала аҕатын ууһа, Хантаха аҕатын ууһа, Айыылаах аҕатын ууһа.
Бу Айыылаах аҕатын ууһа, дьиҥинэн, Бороҕон Хоро нэһи-
лиэгэ этэ. Бу Байаҕантай үс аҕатын ууһа бэрт былыр кыаммат
ыаллар оҕолорун кыанар дьоҥҥо атыылааннар, ол атыылам-
мыт оҕолор атыыласпыт аҕаларын ааттарыттан сибээстээх.
Холобур, Ала аҕатын ууһа диэн уус аата. Бэрт былыр биир
кыаммат ыал уол оҕотун биир сэниэ баай ыалга ала ынах төбө-
түгэр атыылаабыт (аһыыр кыһалҕаттан). Ол атыыламмыт уол ала
төбө аатынан Ала уола диэн ааттаммыт уонна кэлин ыччата бары
Ала аҕатын ууһа дэнэр буолбуттар. Оттон ити Хоро нэһилиэгэр
киирсэр Айыылаах аҕатын ууһа диэн аат бэрт былыр биир уол
ханна эрэ ыраах сылдьан баран, кэлин дойдутугар эргийэн кэ-
лэн, уруута дьахтарга, билбэккэ, оҕо оҥорон кэбиспит. Дьэ, ол
алҕаска айыыны (аньыыны) оҥорбут киһи аатынан. Кини төрөп-
пүт уолун ыччата (аньыынан оҥоһуллубут уол ыччата), сиэннэрэ
кэнники бары Айыылаах аҕатын ууһа дэнэр буолбуттар.

108