Page 112 - Агабыт туьунан иьирэх тылынан

буттара, дакаастабыл наада. Онон ученайдар ити үс хайды-
һыылаах санаалара, дьиҥинэн, итинэн үһүөн сөптөр. Сахалар
бастаан олорбут сирдэрэ Илиҥҥи Казахстан (орто Азия), онтон
Алтай стептэрэ, ол кэнниттэн билиҥҥи Тува, Монголия народ-
най республиката, Читинскэй, Иркутскай уобаластар, онтон
хотугу Байкал буолаллар.
• Сахалар орто Ленаҕа кэлиэхтэригэр диэри хотугу При-
байкальеҕа уонна Енисей таһыгар олорбуттара, онтон сэриит-
тэн уонна суттан күрэнэн орто Ленаҕа кэлбиттэрэ.
• Соҕурууттан сахалар диэн биир бөлөх норуот кэлбэтэҕэ.
Элбэх тус-туһунан ааттардаах биистэр кэлбиттэрэ.
• Сахалар дьэ ол биистэртэн төрүттээхтэр. Ол биистэр
үгүстэрэ уруулуу тыллаах тюрдар этилэр: кыргыс, урааҥхай,
харахаан, саха уо.д.а.
Саха хаһан манна кэлбитин олоҥхоттон сабаҕалыахха сөп.
Олоҥхо айыллар кэмигэр сахалар соҕуруу олорбуттара кыр-
дьыктаах. Оттон олоҥхо айыллар кэмэ уурайбытыттан ыла са-
халар манна кэлбиттэр, ол аата сахалар манна кэлбит кэмнэ-
риттэн ыла олоҥхо айыллыыта уурайбыт. Монголлар, тюрдар,
сахалар манна кэлбиттэриттэн ыла булкуһа, ыаллыы олоруу-
лара уурайбыт. Онтон бэттэх кинилэри сахалар билбэт да буо-
лан барбыттар.

Саха 18-с, 19-с үйэтээҕи олоҕуттан
18- с үйэ иккис аҥаарыгар, 19-с үйэ бастакы аҥаарыгар
куораттарга, улуустарга таҥара дьиэлэрэ, нуучча дьиэлэрэ ту-
туллууларынан сибээстээн саха дьоно нууччалыы тутуу ньы-
матын, архитектуратын кытта билсибиттэрэ, ылыммыттара.
Онон саха сайылыгын туос ураһалара уурайан алта эбэтэр
аҕыс кырыылаах бэрэбинэ дьиэлэр сайылыктарга тутуллубут-
тара, Муннуктара уобал (в обло) этилэр.
19- с үйэ саҕаланыытыгар ураһа дьиэ оҥоһуллубат буолта.
19-с үйэ ортотуттан ыла түөрт муннуктаах нууччалыы дьиэ
кыстык балаҕан оннугар тутуллан барбыта. Ити кэмтэн ыла
тыа сирдэригэр 19-с үйэ ортотугар нууччалыы дьиэ тэрилэ
(мебель) тэнийэн барбыта: 4 тахтаах остуол, табуретка, стул
(өйөнөрдөөх), ону тэҥэ сылабаар, тэриэлкэ, ньуоска, биилкэ
баар буолбута.
Таҥнар таҥаска 19-с үйэ ортотуттан ыла даба, сиидэс, са-
рапыынка (сарпинка), билиис (плис), трико (бумажное трико)

110