Page 117 - Агабыт туьунан иьирэх тылынан

Былыргы сахалар ойуун сыыһа көрүүлэннэҕинэ, кини
кыырыыта албына билиннэҕинэ, ыалдьыбыт киһини кыайан
үтүөрдүбэтэҕинэ өлөрөн кэбиһэллэрэ. Ону ааһан ойуун алба-
һыттан «тыытыытыттан» киһи ыарыйдаҕына, өллөҕүнэ кини
дьиибэлээтэ диэннэр уонна да атынтан эмиэ өлөрөллөрө.
Былыргы сахаларга кыыл иччитин итэҕэйии эмиэ баара:
хааһы, суору, кубаны, хотойу онтон да атын кыыллары иччи-
лээх диэбит кыылларын былыргы сахалар оннооҕор аһылык
оҥостон сиэбэт этилэр. Кыыл иччитин итэҕэйии, онно сүгү-
рүйүү нууччалыы тотемизм дэнэр.
Былыр уустарынан (биирдии уустар тус-туспа бэйэлэрэ)
ыһыах ыһаллара. Ыһыах ис хоһоонунан өҥү-тоту, сүөһү этэҥҥэ
туруутун, дьон-сэргэ этэҥҥэ олоруутун таҥараттан көрдөһүү
буолара. Онон былыр ыһыах родовой характердаах этэ (кэлин
ыһыаҕы баайдар, тойоттор ыһар буолтара). Сүөһү таҥарата са-
халарга Иэйэхсит дэнэрэ. Киниэхэ Айыы ойууна бэлэх (жертва)
биэрэрэ (ыһыах кэмигэр), улахан кыырыыны оҥороро. Бэл
былыр сахаларга сүөһү таҥаратын Иэйэхсити итэҕэйииттэн,
хотон иһигэр Иэйэхсит таҥараны (эмэгэт) оҥорон ыйаан кэ-
биһэллэрэ. Ити итэҕэл сахаларга 19-с үйэ ортотугар диэри
баар буола сылдьыбыта. Булт-ас итэҕэлэ Баай Байанай дэнэр.
Киһи эмиэ Иэйэхситтээх, ол иһин киһи Иэйэхситэ, сүөһү
Иэйэхситэ диэн араарыллар этилэр.
Саха уустарын (родтарын) былыргы тойотторун былааһа
даҕаны уол солбуйуутунан барара. Оннук нэһилиэстибэ баа­
ра. 1760 сыллаахтан нуучча былааһа ол тойоттору (кинээстэ-
ри) кинилэр аҕаларынан, эһэлэринэн, кинилэр родтарыгар
(уустарыгар) аат иҥэртиир буолбуттара.
Онон сахалар нууччалыы наследник диэни сахалыы нэһи-
лиэк диир буолбуттара. Онон нууччалыы наслег үөскээбитэ.

115