Page 156 - Майаҕатта Бэрт Хара

----- -——
АХСЫС КӨСТҮҮ

(Ыһыахха бараары Тыгын дьонун сүпсүлгэнэ).

Дыгын тойон: Хайа, чэ, хамсаммахтаан иһиҥ. Биэлэри ыан кымыста оҥорооруҥ, бай-
таһын сылгылары күөстээн, үтэһэлээриҥ. Ноо, Хардаҕастай Мэргэн, хайа тустар уолатта-
рыҥ, мадьыналарыҥ, сүүрүктэриҥ бэлэмнэр дуу.
Хардаҕастай Мэргэн: Аҕаа, бэлэмнэр. Ааттаах бөҕөстөр, мадьынылар бааллар.
Дыгын Тойон: Чэ, бэрт. Майаҕатта Бэрт Хара бэйэтэ күүстээх-уохтаах киһи, тутуһар-ха-
быһар киһи көрөөрү гынара буолуо ээ. Онно, түһэн биэрбэккэ бу Дыгыннар диэн ааты ылар
гына киирсиилэр, күөн көрсүһүүлэр буолуохтаахтар. Дьэ, уонна нокоо, ону-маны эппитим
курдук, дьээбэлэһэ сылдьаайаххытый... Хайа, оттон уонна сүүрүк аттаргытын кытаатан бэ-
рийиҥ, бэлэмнээҥ. Мин үгэспинэн, дьаһаахтарбын баран хомуйталаан кэлиэм. Уолаттар,
Маҥан Суку аппын барахсаны бэлэмнээҥ уонна күүстээх-уохтаах үс боотур уолаттар бар-
сыаххыт. Атым барахсан эмиэ Чочур Мырааҥҥа тахсан табыйа турара буолуо. Ити бэйэтин
бэйэтэ баанар сылгы, ыраах айаннаары гынным да сырыыны-айаны билэр, дьэ дьикти. Аһап-
патыгыт, уулаппатыгыт ини. Баҕар, атын улуус нойоонноро, миигин бэлэх-туһах эрэ хомуйар
дни саныыллара буолуо. Омук биир тойонноох буолуохтаах. Оннук олохтоох эрэ буоллаҕына
бэйэ-бэйэтин кытта иирсибэккэ олорор. Биһиги, сахалар, айылҕабыт тыйыһа да бэрт, маннык
олохтоох дьон түмсэн биир буоллахпытына эрэ тыыннаах хаалабыт, ону ардыгар сорохтор
өйдөөн биэрбэттэр. Онон мин бу айанныыр соруктарым диэн улахан иирээни тохтотуу, дьон
эйэ дэмнээхтик олорорун ситиһэ сатыыбын, үҥсүүлэри дьүүллүүбүн. Биир оннук бас баттах
барбыт Ураанай Боотур баара. Бу киһи туох да сууту-сокуону билиммэккэ бэйэтин дьаала-
тынан ыал дьонун түүрэйдээн, кырбыырын кырбаан, сөбүлээбэтэх киһитин өлөрөн сылдьы-
быт дьэллик бухатыыр киһи этэ. Инньэ гынан, 20-чэ аттаах буойуттарбын ыраах ыытаммын
дьакыйбытым. Бу киһи дьиибэтэ биир үрдүк томторго хороон хастан сытарын буойуттарым
булбуттар этэ. Онно дьэ бу дьоммун оҕунан ытыалаан көрсүбүт. Онуоха мин дьонум тыаҕа
сырсан киирэн мае хахха оҥостон тахсан бу киһини өлөрбүттэрэ. Онон араас итинник бап-
мММШВ
пат киһи баар буоллаҕына эмиэ уодьуганныыгын. Инньэ гымматахха оттон ыһыллыы тахсар
буоллаҕа. Хотуйдар, ити чараас саппыкыбын аҕалыҥ. Айаммар атаҕым буспат гына. Дьэ,
үчүгэйдик бэлэмнэниҥ, кэллим да Кыыс Хаҥаҕа ыһыахтыы айанныахпыт (Дыгын тахсар).

ТОХСУС КӨСТҮҮ

(Байаттыман сака балаҕанын уораҕайа көстөр).

Эбэрикээн эмээхсин: Хайа, бу уол хара сарсыардаттан барбыт уонна кэлэ илик эбит дуу.
Уолун сытар нааратын өҥөйөр. Бээ, күөрчэхтээх лэппиэскэтин бэлэмниим. Кэллэ да ымдаан
көрдүөҕэ. Дьэ, оокком бэртээхэй балаҕан тутан абыраата. Кыстыгы бэркэ сылаастык туо-
раатыбыт. Оҕом быйыл да бэркэ бултаан-алтаан аһатта. Оҕом күүһүн-уоҕун билэннэр араас
улуус ааттаахтара кэлэ сырыттылар. Сорох-сорохтор сырдык тыыныгар суодайа сылдьыбыт-
тарын куоттартаабыта. Сорохтор бэркиһээн, ырааҕынан чуҥнаан көрө-көрө дьулайан-тум-
нан, саһан сылдьаллар үһү. Күһүөрү били Баҕыыр оҕонньор кэпсээбит бөдөҥ киһитэ олох да
Дыгын тойон уола Таас Уллуҥах эбит. Хата ону тэҥ күүстээх буолан тутуһан баран, сэһэр-
гэһэн бэрт эйэлээхтик, Таас уллуҥах кытта дьулайан арахсыбыттар. Мин оҕом өс туппат көнө
санаалаах ээ. Дьонугар-сэргэтигэр да, араас боотур дьонҥо да көмөтө аата-ахсаана биллибэт
элбэх буоллаҕа. Санаан ыллахха, биирдэ Дыгын сэриитин дьонунан баай-дуол былдьата Ал­
дан өрүс диэки Байаҕан гай баайдарыгар ыыппыт. Сэрии дьоно айаннаан иһэн Тарбыах баай-
га тохтообуттар. Бу оҕонньор кыргыс дьонун үчүгэйдик маанылаабатах, онно Дыгын дьоно
хом санааннар түүн үөһээ ураһатын төгүрүйэн туран ытыалаабыттар этэ. Онно биир Тэллэх
диэн кыыс оҕо куотан кэлэн манна Байаттымаҕа тыллаан, оокком Дьабаҕан Дьуортуну кытта
Дыгын сэрииһиттэрин эккирэтэн эбэҕэ ситэннэр, Хоролортон былдьаан ылбыт сүөһүлэрин
төттөрү үүрэн аҕалбыттара. Онно да оҕом өс-саас туппат майгытынан биир да сэрииһити
өлөрбөтөҕө. Күөстэммит олгуйдарын тоҕута ытыалаан, сэрии аттарын быаларын быһыта
ытыалаан кыыл ыыталаан турар. Ону Дыгын өйдүүр буолуохтаах.