Page 1 - Н.А. Орлов бэйэтин туьунан

1941-1945 сс. Аҕа Дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии сылларыгар тыылга

уонна фроҥҥа кыттыым туһунан

Кылгастык дьонум туһунан

Мин, 1925 с. сааскы ньукуолун күн хонук иннинэ, билиҥҥинэн ыам ыйын 12
күнүгэр, Бороҕон улууһугар, Хоро нэһилиэгин биир уһук сиригэр, Илин Бырдьаҕа,
“Кураанах Толоон” диэн ааттанар үрэххэ, дьадаҥы бааһынай кэргэҥҥэ төрөөбүтүм үһү.
Төрөппүттэрим бэйэм ону-маны өйдөөбөт оҕо сааспар өлбүттэр. Онон, эһэбэр Орлов
Алексей Николаевич диэн ийэм аҕата киһиэхэ иитиллибитим. Эбэм Дуомуна Ивановна
Ноговицыннартан төрүттээх “Тыама” сиригэр олохтоох Бурцев /Даллык/ диэн киһиэхэ
иитиллибит эбит.

Эһэм “Киллэм” баайдарыгар киирэн үлэлээн хамнаһыгар ыһыы сиэмэтин,
миэтэрэнэн таҥас, сороҕор “улахан дорообо”, “аччыгый дорообо” – диэн ааттанар
пресстэнэн оҥоһуллубут, быһаҕынан, сүгэнэн кыһыллар олус кытаанах плита чэййи
аҕалара. Сороҕор рафинат саахар, халаачык буулка аҕалан үөрдэрэ.

Эбэм олус үлэһит киһи этэ. Уйбаан диэн уолунаан былыргы саха ыалын илиинэн
толоруллар хаһаайыстыба ис-тас үлэтиттэн ордорунан, “Сылгыһы” диэн сайылыктарын
халдьаайытыгар икки гаа иэннээх солооһун оҥостоннор сэлиэһинэй сиэмэ бастыҥын
үүннэрэн, ордорунан бурдуктарын хаһаайыстыбаҕа, наадалаахха эргитэннэр сэниэ ыал
кэккэтигэр киирсибиттэрэ. Сүүрбэччэҕэ чугаһыыр сүөһүлэммиттэрэ. Онно от оттоон,
көрөн-харайан олорбуттара. Эбэм сытар ынаҕы туруорбат сымнаҕас, дьоҥҥо-сэргэҕэ олус
сымнаҕас, үтүө санаалаах дьиэ-кэргэн астынар астаах, былыргы ыал таҥаһын-сабын
иистэнэн, хоп курдук оҥостон, таҥыннаран, ньир бааччы ыал таптыыр, астынар, биир
тутаах киһитэ этэ. Оттон мин тулаайах оҕо, кинилэргэ саамай аччыгыйдара, атаах оҕолоро
буолбутум. Ол эрээри, ол кэм уһаабатаҕа. Эбэм 1939 с. саас, мин бэһискэ, эһэм 1940 с.
сэтинньи ый 25 күнүгэр алтыс кылааска үөрэнэр сылларбар аһыырдарынан ыалдьан
өлбүттэрэ. Иккиэн саастыылар этэ. Эбэм 66-р, эһэм 67-р өлбүттэрэ. Онтон ыла эмиэ
тулаайах хаалбытым.

Сэрии буолуон иннинээҕи кэмтэн армияҕа барыахпар дылы тыылга үлэм

1940 с. “Кыһыл Маяк” колхоз үүт табаарынай ферматыгар учетчигынан
үлэлээбитим. 1941 с. саас Хоту “Тиит-Арыы” диэн сиргэ колхоз балыкка сыыппаратыгар,
балык бултааһыҥҥа үлэҕэ ананан, биһиги дьиэ кэргэнтэн күтүөтүм Иван Михайлович
Макеев, эдьиийим Анна Алексеевна Макеева уонна мин, үс киһи балыкка сыыппаратын
толуйан барар буолбуппут. Биһигини кытта иитиэх балтым Варвара Васильевна Орлова
уонна биир иккилээх кыра оҕо.

Оччолорго балтым Варя 9 саастааҕа. Якутскайга тиийэн Дарыкылаах биэрэгэр
улахан сарай курдук киһи сонор тутуута баара. Онно иһигэр толору киһи бөҕө. Инньэ
гынан таһыгар миэстэ булан, ол сарай ойоҕоһугар аһаҕас халлаан анныгар хоту барар
пароходу кэтэһэн хас да хоммуппут.