Page 79 - Өнөрдөр Аҕа дойду сэриитигэр. I чааһа

риигэ хайдах сылдьыбытын истээри: «Лэгэнтиэй, эн Смоленскай
туһаайыытынан бэртулахан, киһи өйүттэн-санаатыттан умнуллубат
кыргыһыыларга сылдьыбыт буолуохтааххын, сэһэргии түспэккин
ээ», - диэн үүйэ-хаайа тутгахпытына, мүчүк гынан баран, көхсүн
этитэрэ. Бэрт кэмчитик икки-үс түбэлтэни ыган-ыган истибиппит.
- Эһиги буораах сытын, сэрии тыаһын истибэтэххит. Мин эрдэ
төрөөммүн ол алдьархайы билбитим. Сэрии диэн ити киинэҕэ көрөр
курдук бэрт судургу буолбатах. Ол дойду кыһына ардахтаах, хаардаах,
сииктээх, тыаллаах. Ардыгар хахсаатгаах халлаан хаһыыран турара.
Ардыгар уулаах окуопаҕа сытгаххына ардах бөҕө окуопаҕын толору
кэриэтэ кутан кэбиһэр, даҕаспытынан тыал түһэр, тоҥорон бачыгы-
ратар. Тоҥон ыбыгырыы сытаахтыырбыт. Онно туой Өнөрүм эбэ-
тин, кэргэттэрбин, билэр дьоннорбун санаан муҥнанарым. Оччоҕо
ирбит, санаам көнньүөрбүт, итии чэйи испит курдук сананарым.
Сэриилэспиппиттэн биир түгэн түүлбэр кытта киирэр. Хара
былыт халыйан таҕыста. Этиҥ эттэ, чаҕылхан чаҕылыйда. Ардах
ыаҕастаах уунан кутта. Биһиги тэргэннэрбит ытан тибийэн олор-
дулар. Сир титирээтэ, кулгааҕым куу-хаа буолла. «Атаака, бөрүөт
да бөрүөт!». Мин дьоммун кытта сампай уопсан истим. Арай та-
лах быыстарыгар дьиэлэр күлүктэрэ көһүннүлэр. Биир дьиэ эр-
гииригэр ытыаласпахтыы түстүбүт, дьиэ иһигэр эмиэ сэрии. Бу-
руо-тараа. Танкалар лиһигирэһэн аастылар. Былыт быыһыттан
таҥнары, мохсоҕол кыыл курдук, самолеттар сурулаан кэлэннэр,
бомбалары быраҕаллар, ытыалаан субуруталлар быһыылаах, тыас-
уус, уот-төлөн бөҕө. Бу үлүгэр алдьархайга мээнэ туһаайа ытабыт.
Кыараҕас баҕайы уулусса быһыылаах, умайа турар дьиэ муннугар
биир немецтиин сүүрбүппүт омунугар ыга кэтиллэ түһүстүбүт.
Мин немеһин билэн, ыстыыкпынан көрүстүм. Кини саатын туо-
ра хаһыйдым. Хайабыт биир хаамыыны тэйэр да, урут туттубут
- бүтэрэр. Саабын төлө ыһыктаат, адаарыйбыт уһун баҕайы не-
меһи синньигэс биилиттэн харбаан ыллым. Охторсуу буолла. Ар-
дыгар мин үрдүкү, эмиэ да анныкы буолан иһэбин. Ити барыта
чыпчылыйыах түгэнэ. Арай биирдэ, өйдүү биэртим, киһи атаҕын
тыаһа лиһигэрээн кэлэн, ыстыыгынан түһэн эрэрэ. Хайабыт
өлөрүн быһаарыы суох. Немец эрэ, биһиги киһибит эрэ. Немец
муҥнаах миигин ыһыктан кэбистэ. Бэйэм биир отделением уола,
Виктор барахсан, өстөөхпөр ыстыыгынан түспүт.
Иккис түбэлтэ. Смоленскай иһин кыргыһыыга биирдэ тыа
иһинэн атаакаҕа кииристим. Иннибэр, тыа иһигэр, күөх чалахайы-
нан бүрүммүт дүөдэ кэллэ. Мин дүөдэни оломнообот киһи буолан
75