Page 197 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

II ӨСПӨХ ьвһилиэгэ

гэр, көтөхтөрөн олорон ытаабыппын өйдүүбүн, илдьэ бар диэтэҕим буолуо. Түүн хол-
куос хонтуоратыгар муостаҕа аҕам атаҕын кууһан утуйбуппун бэҕэһээ курдук.өйдүүбүн.
Дьэ ити курдук муҥнанан, 1943 с. сайыҥҥа үктэннэхпит. Ол аата мин алтабын туола
иликпинэ. Ол сайын от, бурдук, сир аһа бөҕө үүммүт үһү. Мин сылын өйдөөбөппүн да,
1943 сыл сайына буолуон сөп эбит. Ийэбит, сүөһү бостууга, оччолорго манаан аһатал-
лара үһү. Ону мин да өйдүүбүн. Уһун кымньахайдаах сүөһү эккирэтэрин көрөр этим.
Күнүс балтыбын мин көрөбүн. Дьэдьэн үүммүтүн хантан, хайдах билбиппин билбэп-
пин. Балтыбын сүгэн, куруускалаах Быыччы уҥуор дьэдьэннии бардым. Дьэдьэн бөҕө
кытара сытар. Мин куруускабын толоруохпар диэри үргээтим. Балтым ытаатар эрэ
дьэдьэни оттору туттарабын. Бырдах төһө эрэ сиэтэ, ол иһин да ытыыр ини. Дьэдьэн
отугар, иккитин туола илик кыыс, харыан сөп эбит, ону мин билбэт киһи буоллаҕым.
Бэйэбин да бырдах кэһэттэ ини. Аччык алдьархайа кымньыылыыра буолуо диэн би-
лигин саныыбын. Ол дьэдьэннээн иһэн, Белолюбскай Уйбаан диэн биригэдьииринэн
үлэлиир ыалга сырыттым. Лэппиэскэ биэриэхтэрэ дии санаатым ини. Онно Хобороос
диэн икки хараҕа суох эмээхсин улахан баҕайы лэппиэскэ арыылаан биэрдэ. Арай
көрбүтүм, арыым үрдэ хап-хара. Ону тыҥырахпынан хастыыбын уонна балтыбар Ма-
русяҕа бэрсэбин. Оччолорго аһаҕас саха оһоҕо, онно көрбөт киһи илиитэ хоруо буол-
бутун билбэккэ, илиитинэн арыы сыбаатаҕа. Киэһэ ийэбит кэлбитигэр, дьэдьэннээх
лэппиэскэ сиэтибит диэн кэпсээтэҕим буолуо, ийэм: «Ол дьэдьэни сатаан үргээтиҥ
дуо?» — диир, Онуоха мин айахпынан үргээтим диэн кэпсээннээх буоллум. Ийэм
соһуйда быһыылаах. Аны айахпынан үргээтим диэн кэпсээмэ, дьон сиргэниэхтэрэ
диэтэ. Маннык үргээр диэн курууска кырыытыгар быһа баттаан көрдөрдө. Сарсыны-
гар ийэм үөрэппитинэн үргээн сордонон куруускабын толорбокко эрэйдэммиппин өй-
дүүбүн. Ол гынан толорбокко, кыбыста-кыбыста ол ыалбар иккистээн аҕаллым. Онно
ол ыал кыыстара Белолюбская Марфа Ивановна дьэдьэн ойуулаах кинигэ биэрэн, дьэ
үөрүүм лэппиэскэтээҕэр үрдүк буолла. Оччолорго ойуулаах кинигэни көрбөтөхпүн
көрөн соһуйдум. Онтон син бэккиһээбитим эбитэ дуу, үһүс күммэр атын лэппиэскэ-
лээх ыал диэн, атын билэр ыалбар киллэрдим. Ону дьонум ааҥҥа турар оҕоҕо олох да
кыһамматтар, хайыһан да көрбөттөр. Лэппиэскэ сиэн баҕалаах киһи, төттөрү тахсыбат
киһи буоллум, ылалларын кэтэстэҕим буолуо. Кэмниэ кэнэҕэс бэккиһээбиттэрэ буо-
луо, син ылан лэппиэскэ биэрдилэр. Ол ааттарын билэр дьонум, ону биллэр биричии-
нэнэн ааттаабаппын. Онтон ыла ол ыалга атахпын укпакка анараа дойдуга атаарбытым.
Атаарыыга сылдьан турабын. Аччык кыһалҕата, ол курдук кыра оҕону да, хайдах гынан
иһи тоторорго өй уктаҕа диэн бэйэбин билигин аһынабын.
Ол сайын Горохов Дмитрий Николаевич эһэтэ Румянцев Андрей Егорович (Кудьур
Өндөрөй) сайылык дьиэтигэр ыҥыран олорпут, ону мин үчүгэйдик өйдүүбүн. Кып-кы-
ра быччыкы, кыыкынай, мунду сиирбит, тот сылдьарбын хайдах умнуомуй.
1944 сылга быһыылаах, холкуос биир хап-хара Ньамньаҕар диэн ааттаах ынах биэ-
рэн бэйэбит суораттаннахпыт.
Аны кыайыы буолан, дьон бары үөрбүт-көппүт сирэйдээх буолбуттарын өйдүүбүн.
1945 сыл сайын түөрт холкуос бииргэ ыһыахтыыр диэн тэрээһин бөҕө буолла. Биһиги
олорор дьиэбит күөлүн уҥуор, аппа уҥуор ыһыахтыыр сири дьон бөҕө оҥордо. Мин
балтыбын Марусяны, 1945 сыл тохсунньуга төрөөбүт бырааппын Коляны сүгэн, дьон
үлэлиирин сонурҕаан күн аайы баран көрөбүн. Ыһыахха киирэргэ улахан сэргэлэри
туруоран арка курдук оҥордулар. Ыһыахтыыр түөлбэни төгүрүччү, маһы суллаан мап-
маҕан күрүөлээтилэр, көрүөххэ үчүгэй да этэ. Ол тас өттүгэр ат баайар кыра сэргэлэ-
ри туруорбуттара хойукка диэри баара. Ыһыахтыыр сир бэйэтэ хатыҥ чараҥ этэ. Дьэ
күүтүүлээх ыһыах саҕаланар буолла. Ийэбит саҥа дьууппа тикпитин кэтээри күүтүү
бөҕө. Билигин санаатахпына, түөрт холкуос киһитэ, ким кыайар барыта кэллэ ини.
Кыайыы ыһыаҕа оччо үөрүүлээх буоллаҕа.
Күрүө тас өттүгэр баар сэргэлэргэ кулунчуктаах биэлэри баайбыттар этэ, хаһын
өйдөөбөппүн эрээри, оччотооҕу оҕо санаатыгар элбэх курдуга. Ыһыах аһыллыытыгар

193