Page 71 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

МҮРҮ нэһилиэгэ

баяаҕаҥҥа абаҕаларбыт бииргэ олороллоро. Кэлин оҕолонон-уруулунан туспа барыта-
лаабыттара. Улахан баҕайы хотон дьиэни кытта силбэһэн турар буолан, ынахтарын ыы
дьиэ иһинэн сылдьаллара, ыал аайы 1-2 ыанар ынах баар буолааччы. Киэһэтин ынах
ыыр кэмнэригэр тымтык тутааччы буоларбыт.
Мин бэйэм илэ харахпынан, кулгаахпынан көрбүтүм-истибитим: кыһын ороһуосту-
баҕа күөх оту дьиэ иһигэр тэлгэтэллэрин, дьоммут сүллүүкүн иһиллии эргэ өтөххө ба-
ралларын, ыарыһахха дьиэбитигэр ойуун кэлэн кыырарын, дьахталлар көмүлүөк оһох
иннигэр иистэнэ олорон кэпсэтэллэрин.
Мин аҕам Захар бииргэ төрөөбүт убайынаан Бүөтүрдүүн (Быыкаа) биир күн от ыйы-
гар 1943 сылга сэриигэ атаарыллыбыттар. Ону мин ханна баралларын билбэтэрбин да
өйдөөн хаалбыппын. Сарсыарда эбитэ буолуо, балаҕаммыт таһыгар дьон мустубут этэ.
Дабаадыматтан атаара кэллэхтэрэ буолуо.
Миигин ийэм көтөҕө сылдьан ытаа да ытаа буолбута, ону аҕам холбуу тутан сыл-
лыыр этэ. Ол кэннэ икки атынан суол устун бара турбутгарын өйдүүбүн. Ол Оһохтоох
алааһын ортотугар аҕам убайа Бүөтүр II хайа чыыһылаҕа, сылга барбыттарын остуол-
баҕа тобулу хаһан суруйан хаалларбыта өргө диэри турара, билигин да баара буолуо.
Ол саҕанааҕы олох, ханна да буоларын курдук, хаһан да хатыламмат олох ыарахан
кэрдииһэ буоллаҕа. Ол гынан баран биһиги дьоммут олохторо бөһүөлэктэн гуора ту-
рарынан арыый да атыннаах буолуо. Дьахтар өттө фермалар ыраахтарынан ыанньык-
сыттаабатахтара. Сайынын от, сиэмэ түүтэҕэр үлэлии күнү быһа сүтэллэрэ, эр дьон
холкуос араас үлэлэригэр үлэлээн дьиэҕэ көстүбэт дьон этилэр. Дьахталлар кыра оҕо-
лорун илдьэ сылдьаллара эбитэ буолуо, онон сайынын балаҕаммытыгар абаҕам Маар-
кап кыыһынаан Лизалыын эрэ хаалан дьиэ үлэтин барытын үлэлиирбит. Эдьиийим
Лиза 2-3 сыл аҕа буолан, кинини батыһан, үтүктэн 5 сааспыттан дьиэ үлэтигэр эрил-
лэн улааппытым.
Олох сымыйалаабакка этэр буоллахпына, үлэбит диэн муоста харбааһына, хаста
да кырынан уу баһыыга, тыагган амынньыкы мас булуута, ньирэйдэри үүрүү, аҕа-
лыы, титиик иһин-таһын дьоммут үөрүөхтэрэ диэммит дэлби ыраастаан кэбиһэрбит,
баҕар үөрэллэрэ эбитэ буолуо, өссө суоруна икки өттүгэр туран бурдук тардар этибит.
Төгүрүк остуол утары туран иэдьэгэйдээх лэппиэскэ оҥорон буһарарбыт. Лиза олус
үлэһит, чэнчис кыыс этэ. Мин лэппиэскэм буһа туран, наар сууллан күлгэ булкуллара,
ону дьонум олох мөхпөттөр этэ, хайдах баарынан саҥата суох сииллэрэ.
Балаҕаммытын эргиччи холкуос сиэмэ үүннэрэр бааһыната баара, ол иһин сиэмэ
быһыллан түүтэхтэммитин кэннэ, оҕо аймахха сиэмэ итигэстээһинэ саҕаланан, Дабаа-
дыматтан кэлэн бары сиэмэ итигэстиир этибит. Ол саҕана күн иллэҥэ суох буоларбыт,
киэһэтин дьоммут ынах ыыр саҕана кэлэннэр аһаан бүттэхтэринэ, дьэ көҥүл баран
оонньуур буоларбыт.
Сэрии саҕана аһылык боростуой, кэмчи да буолбутун иһин, алаас дьоно улаханнык
аччыктаабыппытын өйдөөбөппүн. Тары үөрэ окко булкуйан, ынах тириитин, бэс су-
батын кыһыйан эбинэр этибҥг. Өссө сааһын дьиэбит таһыгар сиэмэ ыраастыыр хол-
куос ыскылаата баара, онно туллукка туһах иитэр этибит. Оһоххо үтэн сиир олус да
минньигэс буолара. Билигин да ону амсайыахпын баҕарабын. Ол да иһин буоларыныы
өрүү туллуктар барахсаттары үөрэ көрсөбүн.
Аҕам сэриигэ барбьгг кыһыныгар кыһалҕаланан ийэм аҕатыгар Чэриктэйгэ кыстаа-
быппыт. Эһэбит Чэриктэй мырааныгар куобахха иитэлээбит айалара билиҥҥэ диэри
бааллар, куобаҕы ол кыһын сиэбиппит быһыылааҕа. Сэриигэ барбыт фронтовиктар
кэргэттэрэ диэн ааттаан американскай күөх коробкалаах саахар кэлэр эбит этэ, ол
саахар күөх кырааскалаах дьааһыкка кистэнэрэ. Биирдэ дьахтар солко ырбаахыта кэл-
битин өйдүүбүн.
Аҕам нөҥүө кыһыныгар көхсүгэр араанньыланан госпитальга сьгган баран кэлбитэ,
онно балаҕаммытыгар бырааһынньык курдук буолбута. Аҕам туох эрэ хараҥа дьүһүн-
нээх минньигэс амтаннааҕы аҕалбыта. Дьоннорбут аҕабын араанньы буолан кэлбит

67