Page 131 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

БЭРТ ҮУҺУН нэһилиэгэ

Слепцова Аграфена Алексеевна

Мин 1938 с. ахсынньы 26 күнүгэр Ньурба оройуонун Түмүк
нэһилиэгэр Муоһааны Эбэ илин өттүгэр Буккуйа алааска оло-
рор Алексеев Алексей Алексеевич уонна Алексеева (Федорова)
Варвара Филипповна дьиэ кэргэнигэр үһүс оҕонон күн сирин
көрбүтүм. Эдьиийим Аграфена, убайым Николай, балтым Фе-
дора, ийэбит эрдэ өлөн, аҥаардас аҕабытыгар иитиллибиппит.
Аҕабыт 1950 с. кулун тутар саҕана ыалдьан балыыһаҕа киир-
битэ уонна бэс ыйыгар суох буолбута. Ыһыах кэмэ буолан, аҕам
ыалдьа сыттаҕына, күн аайы биирдии бытыылка биэ үүтүн аҕа-
бар биэрэллэр этэ — үтүөрүө диэн көмөлөһө сатаатахтара. Онон
сааспытын ситэ түөрт илик оҕо төгүрүк тулаайах хаалбыппыт.
Эдьиийим оскуолаттан төрдүс кылаастан, убайым иккис кылаас-
тан үөрэнэн бүппүттэрэ. Аҕам өлүөн иннинэ 1-2 сыл ветеринардарга остуорастаан, дэ-
риэбинэҕэ олорбуппут. Мин маҥнайгы кылааһы бүтэрбитим. Ол сайын бары бииргэ
олорон, сайылаан баран ыһыллыбыппыт. Миигин интэринээккэ, балтыбын детдомҥа,
эдьиийбин 2 көстөөх сиргэ сүөһү көрүүтүгэр ыыталаабыттара. Убайбын, үлэни кыай-
бат оҕону, хата, биир ыал илии-атах үлэһит оҥостубуттар этэ.
Оччолорго интэринээт таҥаһа суох, аһа да боростуой — саҥа тэриллибит эбит этэ.
Тымныы да буолара. Түүнүн тоҥоммут ороммутун бары сыһыары тардан утуйарбыт.
Ол түмүгэр буоллаҕа, моонньум быччархайдара көбөн, ириҥэрэн, тэстэн, батыыһаҕа
да кыстаан, оспокко тахсарым. Үһүс кылааска иккис сылбын үөрэнэ сырыттахпына,
7 оҕону Лесной оскуолаҕа, Малдьаҕарга ыыппыттара. Онно барыта доруобуйата мөлтөх
оҕолору мунньан, иккис-үһүс кылааска үөрэммиппит. Биир дьиэҕэ олорон, үөрэнэн,
эмтэнэн, кыстаан баран тарҕаспыппыт. Дьон оҕолорун кэлэн ылаллар, миигин ким
ылыай, онон катерга олордон ыытан кэбиспиттэрэ. Дьаархаҥҥа түһэммин сатыы,
соҕотоҕун, 9 км ыраах сытар дэриэбинэбэр — Хатыҥ Сыһыыга бардаҕым дии. Хата,
баран истэхпинэ, Сэмэн диэн биир эдэр киһи ситэн аргыстанан үөрбүтүм. Сэмэн
дойдум сонунун: ким кэргэннэммитин, дойдубар туох сонун баарын сэһэргээн, уһун
суолу билбэккэ айаннаабыппыт. Сэмэн дьоно биһигиттэн ырааҕа суох сиргэ олорбут-
тар эбит, онон мин дьоммун үчүгэйдик билэттиир эбит этэ. Ол кэмҥэ эдьиийим Эбэ
уҥуор «Сиэримэ» диэн фермаҕа үүт астааччынан үлэлиирэ. Оччолорго ынаҕы күҥҥэ
түөртэ ыыллара. Онон үүттэрэ эмиэ күҥҥэ түөртэ астанара. Сүөгэйин арыылаан, уул-
ларан, ону умуһахха ууран, тоҥмутун кэннэ арыы собуотугар оҕуһунан тиэйэн илдюн
туттарахтара. Мин өйдүүрбүнэн, элбэх сүөгэйи иирдэн, арыы оҥорор үлэлээх баҕайы
эбит этэ, ситэ аһыйбатаҕына, сүгүн иирэн, арыы буола охсооччута суох. Үүт астан-
наҕына, сэппэрээтэри сууйуу уонна уу баһыыта мин үлэм буолара.
Үһүс, төрдүс кылаастары быччархайбынан уһуннук балыыһаҕа сытан, иккилии сыл
үөрэнэн бүтэртээбитим. Онтон эдьиийим интэринээккэ биэрбэтэҕэ. Бэһис кылаастан
үрүҥ аһы аһаабакка, быччархайга сиэтэн өлөр буолла диэн бэйэтигэр ылбыта. Интэ-
ринээттэн миэхэ «частичнай» диэн интэринээт оҕотун түөрт гыммыт биирэ нуорма бо-
родуукта биэрэллэр этэ. Кураан буолан, бурдук дохуокка быычыкаайык тиксэрэ, онон
суорат, иэдьэгэй аһылыктаах сайылыырбыт. Быччархай тахсара тохтообута. Кэнники
сылларга эдьиийбэр сэлээннээн, интэринээккэ ылбат буолбуттара. Онус кылааһы 40-
ча буолан бүтэрбиппит. Биһиги оскуолабытыгар 7-8 нэһилиэк оҕото кэлэн үөрэнэрэ,
сорохтору кыһынын табанан тиэйэн аҕалаллара. Мин V кылааска үөрэнэр сылбар 5 км
«Баргамда» ферматтан 5 оҕо сатыы сылдьан үөрэммиппит. Улахан уолбут Семенов Ни-
колай диэн баара, наар сүүрүүнэн айаннатара. Аҕылыы-аҕылыы сүүрүү кытаанаҕа буо-
лар этибит. Саамай кырабыт, ол Николайбыт быраата, III кылааска үөрэнэр уол, аһара
сүүрэн, сөтөллөн-сөтөллөн баран аһаабытын сыыһын хотуолаан кэбиһээхтиирэ.

127