Page 128 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

БЭРТУҮҺҮН нэһилиэгэ

ну көмүскүү Улуу сэриигэ барар. Сталинград куораты босхо-
лооһун уоттаах кыргыһыытыгар тыраахтарнай собуот иһигэр
кыргыһыыга улахан бааһырыыны ылан, 1943 с. күһүн дойду-
тугар кэлбит. Сыырдаахха билигин да олорор уһаайбабытыгар
кыра нуучча дьиэтин иннигэр саха балаҕаннаах дьиэҕэ олорбуп-
пут. Бөһүөлэккэ тутуллубут дьиэлэртэн биир бастакылара этэ.
Бөһүөлэккэ олох аҕыйах дьиэ баара. Кыра сылдьан оонньуур
оҕом да суоҕа. Дьонум сарсыарда эрдэтгэн үлэлии бараллара,
мин эбэбин кытта хааларым, кини хотонун үлэтигэр өр сылдьа-
ра, мин дьиэҕэ соҕотоҕун хаатан баран тэһийбэккэ ытыыр этим.
Саас эрдэ Балыктаахха, сайылыкпытыгар көһөр этибит. Ийэм
ферма үүтүн астыыр буолан наһаа өр сылдьара. Эбэм алааска
окко үлэлии барар этэ. Балыктаахха олордохпутуна, миэхэ доҕор оҥороору, ийэбин
кытта бииргэ төрөөбүт Марфа Михайловна кэргэнин Ширяев Еремей ийэтин, икки
хараҕа суох Маайака диэн эмээхсини аҕалбыггара. Таҥаһы суулаан куукула оҥорон
баран, ол эмээхсиҥҥэ илдьэн көтөхтөрөр этим, кинини кытта тэҥнээх оҕом курдук
кэпсэтэрим. Дьиэм баҕаналарын дьон курдук санаан кэпсэтэ оонньуурум. Кыһын муус
түннүктэрбит хаарын кыһарбын, лаампа тааһын кумааҕынан ыраастаан кыычыгыра-
тарбын сөбүлүүр этим. Ийэм туоһунан наһаа үчүгэйдик ону-маны кырыйан оонньуур
оҥорон биэрэрэ. Талахтан кыһан араас сүөһүлэри оҥороро.
Миигин кытга бииргэ төрөөбүт 6 эбиппит да, 5 уол, төрөөт да, олох кыраларыгар
күн сириттэн барбыттар. Мин 3-с оҕо эбиппин, саамай бүтэһик Коля диэн уолу эрэ
өйдүүбүн.
Ийэм, фермаҕа үүт астыы сылдьан, кыбыылаах отторго туллуктарга туһахтыыра.
Син элбэх туллугу хаптардаҕына, буһаран сиэтэрэ. Биирдэ тыыннаах туллугу аҕалбы-
та, онно мин үөрүү бөҕө буолбутум, улахан иһиккэ хаайан аһата сылдьыбытым. Ону
куоскабыт уоран сиэн кэбиһэн, аһыйыы бөҕө буолбуппун өйдүүбүн. Кыра кылааска
үөрэнэ сырыттахпына, биир үтүө күн абаҕам Местников Баһылай Петрович кэлэн
дьоммун кытта биир уолбун иитэ ылыҥ диэн көрдөһөн кэпсэттэ. Кэргэнэ өлөөрү сытар
эбит, икки игирэ уол түүнү быһа ытаан утуппаккалар, иэдэйэр буолбут. Икки уолтан
биир арыыйдаларын ылыҥ диэтэ. Ийэм, биһиэхэ уол оҕо турбат, өлөн хаалыа диэн
буолумматаҕа. Онуоха абаҕам, чэ, оччоҕо аччыгый уолу ылыҥ, син биир өлөр оҕо, хан-
на да өлбүтэ син биир, эһиги ыллаххытына, баҕар, өрүһүллүө диэн санаатын эппитэ.
Мин кинилэр кэпсэтиилэрин оһох кэннигэр саһан олорон истибитим уонна ылал-
лара буоллар диэн ымсыыра санаабытым. Сарсыныгар сыарҕалаах атынан аҕала бар-
быттара, ол күн күүппүт санаабар наһаа да уһуннук ааспыта. Миисэни ылан иитэн-
нэр, биһиги иккиэ буолбуппут. Дьэ, кырдьык, рахит, бронхит бөҕө быһыылааҕа, утуйа
сыттаҕына киирбит дьон соһуйаллара, сибиинньэ оҕого баар дуо дииллэрэ. Оччолорго
Клавдия диэн уһун баҕайы нуучча кыыһа биэлсэр баар этэ. Уолбутун ол кыыс эмтээһи-
нинэн, ийэм кыһамньытынан өрүһүйбүттэрэ.
Кэлин Сыырдаахха Данилов Ньукулай Ивановичтаах биһиги аттыбытыгар дьиэ
туттан кэлиэхтэриттэн Тамааралаах Шураны кытта оонньуур буолбутум. Балыктаахха
дьукаах олорбуппут. Өлөксөөс ийэбин кытга үүт астыыллара, сүөгэйин илиилэринэн
арыылыыллара, онно көмөлөһөр этибит. Миисэни көрөрбүт, 3 сааһыгар диэри хаам-
патаҕа. Тамааратыын аллара күөлгэ сүгэн киллэрэн олордон кэбиһэрбит уонна таҥас
сууйан, сөтүөлээн баран хойутуу тахсарбыт. Миисэни баалынайдаах ууга олордон кэ-
биһэрбит, онно үөрэр аҕай этэ.
Оскуолаҕа ньолобуой кылаастан саҕалаан үөрэммиппит. Биһиги таҥаспытын оскуо-
ланы бүтэриэхпитигэр диэри наар ийэм бэйэтэ тигэр буолара. Оччолорго маҕаһыыҥҥа
туох таҥас баарынан тигэрэ. Ол курдук, тэлигириэйкэм наар коричневай түрүкүө буо-
лара, школьнай формам былаачыйата кыра кылаастарга маҥан олохтоох күөх сибэк-
ки ойуулаах этэ. Начальнайы бүтэриэхпэр диэри оннук этэ. I кылааска үөрэнэ сыл-

124