Page 126 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

БЭРТУУҺҮН нэһилиэгэ

битин хомуйан, атахпытын быһа үктэтэ-үктэтэ, балтыбын Розаны кытта икки
ынахпытын араастаан сордонон ыан, бырааттарбытын, ийэбитин көрөн-истэн, аһа-
тан күн иллэҥэ суох буолааччыбыт. Дьиэбит үлэтин үмүрүтэн баран, ып-ыраас
уулаах чүөмпэҕэ сөтүөлүү барарбыт. Киэһэтин биһиги дьиэбит таһыгар мустан,
кытыан быыһыгар сасыһа оонньуурбут, лапталыырбыт, городкилыырбыт. Отон
бустаҕына күһүнүн ыалларбытын батыһан уочаратынан отоннуубут, ол отоммутун
маҕаһыыҥҥа туттаран, оскуолаҕа киирэр таҥаспытын-саппытын, атын иһит-хомуос
туох баарынан атыылаһарбыт. Оччолорго хотуобай тигиллибит таҥас маҕаһыыҥҥа
суоҕа, барытын бэйэбит тиктэр этибит.
1950 сыллаахха диэри Уотгуга начальнай оскуола баара, онтон сабыллыбыта. Биһи-
ги 7-10 биэрэстэлээх сиргэ күн аайы сатыы сылдьан үөрэнэрбит. Ичигэс кэмҥэ күн
аайы сатыы сылдьан үөрэнэрбит, кыһынын интэринээккэ олорорбут. Ити сылтан саҕа-
лаан, ыаллар үгүстэрэ оҕолорун үөрэттэрээри холкуос киинигэр II Чочуга көспүтгэрэ,
аҕам көспөтөҕө. Биһиги өрөбүл аайы дьиэбитигэр кэлэн, кыраһыын лаампа уотугар
(электрическэй уоту эрдэ араараллара) дьоммут, бырааттарбыт таҥастарын-саптарын
абырахтаан, сууйан, сарсыҥҥытыгар дьиэбитин-уоппутун сууйан баран, интэринээп-
питигэр барарбыт. Наар сатыы сылдьааччыбыт.
Ийэм ыалдьа илигинэ сайын окко киирэргэ алаадьы астыыр, биһиги бары: уба-
йым Толя, эдьиийим Тоня, тастыҥ убайым Бүөтүр (кыра сааһыгар биһигини кытта
эҥээрдэһэн улааппыта), балтым Роза, мин, кыра балтым Люба (төрүт кыра этэ) остуол
төгүрүйэ олоробут. Ийэбит алаадьытын буһаран, үрдүн сүөгэйинэн сотон, мөһөөччүк-
тэн кумах саахары таммалатан баран, тус-туспа бүлүүһэлэргэ улахаттарга үстүү, орто-
лорго иккилии, кыраларга биирдии алаадьыны уурталыыр. Биһиги түргэнник хабыа-
лаабакка, амтаһыйа-амтаһыйа төгүрүйэ өттүттэн кыра кыратык ытыран сиирбит. Ким
ордорбут сарсыарда сиир, ол иһин эдьиийдэрбит, убайдарбыт ордордохторуна, төһө да
сиэхпитин баҕарбыппыт иһин, төгүрүйэ кириллибит да буоллун, ордорунар этибит.
Билигин алаадьы сиэтэхпинэ, оччотооҕу хартыына көстөн, амтана кытта кэлэр курдук
буолар. Кыһын, саҥа дьыллар өрөбүллэригэр алын кылаастарга үөрэнэ сылдьан, дьиэ-
битигэр кэллэхпитинэ, аҕабыт: «Оҕолорбор сайка (батон), сиэйиҥкэ (үрүҥ килиэп)
сиэтиэм», — диэн, сыарҕалаах атынан Бүлүү куоратыгар барар. Биһиги сотору-сотору
таһырдьа тахсан, тоҥуохпутугар диэри сыарҕа тыаһын иһиллиибит. Онтон дьэ аҕабыт
кэлэн килиэбин, саайкатын хостуур, онтуката тоҥон хаалбыт буолар. Уокка сырайан
ириэрэ түһэн баран, биирдии быһыыны бысталаан биэрэр. Ону үүккэ умньаан, асты-
на-астына сиэн, Саҥа дьыллаабыт курдук сананарбыт.
Ахсыс, тохсус, онус кьыаастарга Бүлүү куоратыгар киирэн, аҕам батгыгар Елена
Ивановналаахха олорон, дьиэбиттэн чугас оскуолаҕа интэринээт таҥаһын таҥнан тоҥ-
мокко-хаппакка үөрэнэн оскуолабын бүтэрбитим.
Аҕам холкуоһуттан, сопхуоһутган харыс да сири халбарыйбакка, ханна наадалаах диэбит
сирдэригэр: хонуу, сүөһү үлэтигэр олус эппиэтинэстээхтик, өйүн-санаатын ууран, үрдүк
таһаарыылаахтык үлэлээн, үлэни өрө тутан олорбута. Дойду саамай улахан наҕараа-
датын ылан, бу сыаналаах наҕараада мээнэҕэ иҥэриллибэтэҕин үлэтин, олоҕун тиһэх
күннэригэр диэри дьиҥнээхтик дьыаланан дакаастаабыта. Дьоруой аатын-суолун кы-
тары бэйэтэ элбэҕи билбитэ-көрбүтэ, нэһилиэктэринэн, оройуоннарынан сылдьан
дьон-сэргэ олоҕун-дьаһаҕын көрбүтэ, тылын-өһүн истибитэ, өйө-санаата кэҥээбитэ,
үгүскэ үөрэммитэ. Биир кылаас үөрэҕэ суох киһи араас таһымнаах мунньахтарга сыл-
дьан тыл этэрэ, салайааччыларбытын кытта көрсүтэлээбитэ. Бэйэтин кыаҕын иһинэн
үгүс боппуруостары: тыа хаһаайыстыбатын сайдыытын, суол-иис, сир оҥоһуутун, тыа
сирин газтааһын, онтон да атын тирээн турар соруктары быһаарсар. туруорсар этэ.
Мунньахтарга кэпсэтэригэр оччотооҕу партия туруорар соруктарын, уураахтарын сөпкө
өйдөөн, лоп бааччы олоххо сыһыаран, туох да тиэкиһэ суох, ситиһиилэргэ, сыыппара-
ларга тирэҕирэн бэйэтин өйүгэр сааһылаан этэрэ. Тыл этэригэр үксүгэр сытыы кирии-
тикэлээх буолара диэн бииргэ алтыспыт дьонноро ахталлар.

122