Page 137 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

БЭРТҮҮҺҮН нэһилиэгэ

Наҕараадаларым: «Үлэ бэтэрээнэ» бэлиэ; «Ийэҕэ Албан аат» уордьан II, III' степен-
нэрэ, «Сэрии кэмин оҕото», Улуу Кыайыы үбүлүөйдээх сылларынан мэтээллэр.

Олунньу 3 күнэ, 2020 с.

Шепелева Мария Ильинична

Мин 1940 сыллаахха сэтинньи 11 күнүгэр Өлтөх нэһилиэгин
Харыйатаахха баар Мэндэричээйи алааһыгар төрөөбүтүм. Аҕам
Илья Степанович Шепелев 1944 сыллаахха Чурапчы военкома-
тыттан сэриигэ аттаммыт уонна сураҕа суох сүппүт. Киниттэн
ийэм кыыстаах уол оҕолонор. Быраатым Шепелев Иннокен-
тий Ильич билигин Курбуһах нэһилиэгэр Окоемовка бөһүөлэ-
гэр олорор, 4 оҕолоох. Ийэм Анастасия Михайловна Захарова
төрдө Танда Табалааҕа этэ. (Дьиннээх төрөөбүт араспаанньата
Мандирова диэн эбит). Аҕабыт өлбүтүн кэннэ ийэбит соҕотоҕун
үлэлээн-хамсаан оҕолорун атахтарыгар туруортаабыта. «Сэрии
огдообото» диэн ааттанан, оччотооҕуга 50 солкуобай биэнсийэ
ылара. 14 сааспын туола иликпиттэн, 1956 сыллаахтан холкуоска
сүөһү иитиитигэр үлэлээбитим. Онтон ыла 35 сылы мэлдьи ыанньыксытынан үлэлээн
кэлбитим. Сүрүн үлэм таһынан эр киһи ис-тас үлэтин: от оҕустарыыта, мунньуута, мас
мастааһына, ат айааһааһына, бурдук быһыыта уо.д.а. ыарахан үлэни хара илиибинэн
үлэлээбитим. Сэрии кэмигэр Өлтөх нэһилиэгэр Марылаайы алааска бэйэбит эрэ олор-
буппут, аттыбытыгар ыал диэн суоҕа. Онон кыра сааспытытган араас үлэҕэ эриллэн
улааппыппыт. Ийэбитигэр илии-атах буолан көмөлөһөрбүт. Ийэбит барахсан, оҕуспут
суох буолан, ынаҕы көлүйэн, тыаттан оттук мас кэрдэн киллэрэрэ. Ол сылдьан, биирдэ
маска тэптэрэн, хаана баран, өлө сыһан турардаах, биһиги наһаа куттаммыппытын
өйдүүбүн. Оччолорго эмп-томп диэн хантан кэлиэй, ийэбит эрэйдээх куобах тириитин
уокка сиэтэ-сиэтэ бааһыгар саба тутан эмтэммитэ.
7 сааспар Бэйдиҥэ Өлүнньэхтээҕэр ньолобуой кылааска үөрэнэ киирэн баран,
кыһын устата ыалдьан үөрэммэтэҕим. Онтон I кылааһы бүтэрэн баран, II, III, IV кы-
лаастарга Орто Эбэ оскуолатыгар үөрэммитим. Уонча саастаах оҕолор ол саҕана сайын
аайы кирпииччэ үктүүрбүт, бааһына оҕуруотугар уу кутарбыт, от үлэтигэр оҕус сиэтэр-
бит, от түгэҕин кыраабыллыырбыт, онтон да атын үгүс үлэлээх буоларбыт. Уу отун ох-
субуттарын уутган ороон таһаарарбыт, ону инчэҕэйдии улахан дьон баадамнарга ыйаан
куурдаллара. Адьас тугу да хаалларбат этилэр, билиҥҥи курдук ыспатгара-тохпотто-
ро, биир салаа оту хаалларбат этилэр. Биирдэ оннук уу отун хостуу сылдьан, кутаҕа
түбэһэн, өлө сыһан турардаахпын, бииргэ үлэлиир дьонум тимирэ-тимирэ дагдай-
быппын тута көрөн, быыһаабыттарыгар махтанабын. 13 саастаахпар сайын отчуттарга
«остуорастаабытым». Оллооҥҥо уот оттон, уу баһан ас буһарарым, иһит сууйарым, кус
үргээн, балык хатырыктаан, куобах аҕаллахтарына, ону сүлэн астыырым. Кус, куобах
оччолорго дэлэй этэ. Ол саҕана итинник үлэ «остуорас» диэн ааттанара. 14 саастаахпар
1954 с. «Харыйалаах» холкуоска Кыыдахы сайылыкка бэс ыйыттан бүрүссүлүөстээх
сүөһүлэргэ ыанньыксытынан ыыппыттара, 15 ынаҕы туттарбыттара. Оччолорго сокуон
кытаанах этэ, «ынахтары уолларыаҥ да сатаммат» диэн буолара. Ол сүөһүлэри кыһын
тохсунньуга диэри көрдөрбүттэрэ, онтон харайбытгара. Онтон ыла үөрэммэккэ наар
сүөһү көрүүтүгэр үлэлээбитим.
1961 сыллаахха Портнягин Николай Афанасьевичка кэргэн тахсан, Бэрт Ууһугар көһөн
кэлэн олохсуйбуппут. 8 оҕоҕо күн сирин көрдөрбүппүт. Онтон икки оҕом төннүбүтэ.
Сопхуоска эмиэ сүөһү көрүүтүтэр үлэлээн, пенсияҕа тахсыбытым. Николай Афанасье-
вич, 1932 сыллаах төрүөх, Саһылыкаантан төрүттээҕэ. Оҕолорбут Арыы Тиитинэн, Мын-
даабанан, Сыырдааҕынан дьиэ-уот тэринэн, бас-көс ыал буолан этэҥҥэ олороллор.

133