Page 147 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ
P. 147
БЭЭРИЙЭ нэһилиэгэ
Васильева Светлана Федоровна
Мин 1942 сыл муус устар 23 күнүгэр Түүлээх нэһилиэ-
гэр төрөөбүтүм. Оччолорго аҕабыт Васильев Федор Иванович
Түүлээх 7 кылаастаах оскуолатыгар дириэктэринэн үлэлиирэ.
Мин төрүөхпүтгэн ыарыһах буолан, орон иччитэ буолар, наар
сытар этим, кэлин ону-маны өйдүүр сааспар өрүүтүн оҕо көрөр-
бүн эрэ өйдүүбүн...
Танда сэтгэ кылаастаах оскуолатыгар аҕабыт 1946 сыллаах-
ха балаҕан ыйытган дириэктэринэн ананан көһөн тахсан, он-
тон ыла Танда олохтоохторо буолбуппут. Мин сэттэ кылааһы
үөрэнэн бүтэриэхпэр диэри ыарыйдахпына ыйы ыйынан үөрэҕи
көтүтэр үөрэнээччи этим.
Уопсайынан сэрии кэминээҕи ыар олоҕу төрөппүттэрим
кэпсээннэринэн эрэ билэбин. Ол кэмнэргэ Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии кэ-
минээҕи олох ыар тыына хаарыйбатах ыала диэн суоҕа. Аҕаларбыт, таайдарбыт, убай-
дарбыт, абаҕатарбыт бары сэрии ыар тыынын эттэринэн-хааннарынан билбиттэрэ.
Быйыл Улуу Кыайыы 75 сыла буолар, ол тухары сэрии кыттыылаахтарын туһунан
сурулунна ини, суруллубата ини...
Ким да умнуллубат, туох да умнуллубат... Мин бүгүн ол ыар 1943 сылга сэрии-
гэ ыҥырыллан баран эрэр аҕам Васильев Федор Ивановиһы уонна кини барарыгар
3 кыра оҕолоох, төрдүһүн оҕолоноору сылдьар ийэм Васильева Ульяна Павловнаны
харахпар оҥорон көрөбүн... Аҕабыт барбытын кэннэ биир ый буолан баран балгым
Августа төрөөбүт.
1942 сыллаахха Түүлээххэ дириэктэрдии сырыттаҕына, сэриигэ ыҥырбыттар эрээри,
учуутал тыылга наһаа наадалаах буолан, төттөрү ыыппыттар. Онон Суоттутган төннөн
кэлэр, ол кэннэ 1943 сыл сайыныгар иккиһин ыҥырыллан Өлүөнэ өрүһү өрө өксөйөн
иһэн, кэргэнигэр Ульяна Павловнаҕа ыыппыт суруктарын көрө олорон дьонум тус-
тарынан истиҥник-иһирэхтик санаан-ахтан ылабын. Эдэркээн бэйэлээх ийэм уонна
аҕам мин харахпар тыыннаах хаартыска курдук көстөн кэлэллэр...
Саастаах, салайар дьоҕурдаах киһини пароходка старшайынан анаабыттар. Онон
ол туһунан маннык суруйбут: «Пароходка 600-700 киһи буолан айаннаан иһэбит, ону
эшалон диэн ааттыыллар эбит. Онно мин старшай диэн аатыран дьон аһылыгын, хара-
былга турууну тэрийэбин. Эшалон начальнига Аммосов Серафим, комиссар Игнатьев,
Попов врач, биир сестра уонна мин буолан, бэһиэн эшалон командирскай састаабыгар
киирэбит».
Аҕабыт бу айанныы сылдьан 10-ча суругу Суоттуттан, Дьокуускайтан, Өлүөхүмэ
куоратыттан, Киренскэйтэн, Витимтэн, Иркутскайтан, Заярскай диэн Ангара биэрэгэр
турар дэриэбинэттэн суруйталаабыт. Бу эппиэтэ суох суруктарыгар кини таптыыр кэр-
гэнэ, оҕолоро, хайдах олороллорун тустарынан тугу да билбэт, ол эрээри ис сүрэҕит-
тэн Ульянатыгар эрэнэрин биллэрэр. «Эн элбэх кыра оҕоҕо хааллыҥ. Ол эрээри эйи-
гин хайдах эмэ оҕолорбутун иитэлиэ диэн урут да эрэнэрим, билигин да эрэнэбин...»,
«Ульяна, бары кыаххын, ньымаҕын киллэрэн үчүгэйдик олорору ситис, оҕолорбутун
харыстаан-бүөбэйдээн улаатыннартаа...». Аҕабыт өрүү оҕолорун саныырын, ахтарын
суруйар эбит, «... оҕолорго привет, тээтэ немецтэри кырга барда диэр...», «...оҕолор
этэҥҥэ сырыттыннар. Тээтэ кус, кэмпиэт аҕалыа диэ...», «...өскө эҥин-дьүһүн буол-
лахха, кэнэҕэс оҕолорго киэн тутгуу буолуо...». Биир аараттан төннөр буолбут киһинэн,
биэрэккэ таҥаһын атыылаан, 1000 солкуобайы ыыппыт.
Төһө өр айаннаан ханна-ханна тиийэр дьылҕалара биллибэт, биир дойдулаахтарыт-
тан арахсан, кыргыһыы хонуутугар киирэр күннэрэ-чаастара чугаһаан иһэрин өйдүүр
уонна төрөөбүт Сахаларын сиригэр хаһан төннөллөрө биллибэт ыар, долгутуулаах күн-
нэр-дьыллар буоллахтара...
143
