Page 148 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

БЭЭРИЙЭ нэһилиэгэ

Дьоннорун, дойдутун сүрдээхтик ахтарын, сэрииттэн тыыннаах эргиддэн дьод-
доохтук одоруон баҕарарын туһунан аҕабыт маннык суруйбут: «...өрүү сэрии бүтэн,
сотору төннүөх тодкуйдаах иһэр курдукпун... эһигини, бььтыр таптаан сьыдьар сирдэр-
бин санаан ааһабын... мин өскө сэриигэ да киирдэхпинэ, өстөөҕү утары хорсуннук
охсустахпына, мин ыччаггарым-оҕодорум од чиэһинэн киэн туттуохтара. Мин баҕам
өстөөҕү кыайыы, тыыннаах эргилдии. Эһигини кытта доруобайдык, тоттук олоруу буо-
лар». Аҕабыт мантан атын суруктара бу күҥҥэ диэри тиийбэтэхтэр...
Онтон ийэбит барахсан 4 оҕотун бүөбэйдээн, от оттоһон, мас мастаһан, сэрии сыл-
ларын бары ыарахаттарын нарын санныгар сүгэн, үгүс эрэйи көрбүтүн, билигин, саа-
һыран олорон, долгуйа да, аһына да, киэн тутта да саныыбын...
Биһиги бырааттарбыт, балыстарбыт төрүүр дьылҕалаах буоланнар. аҕабыт сержан-
нары бэлэмниир оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан, ыараханнык ыатдьан, өлө сыһан, сэрии
инбэлиитэ буолан 1944 сыллаахха балаҕан ыйыгар дойдутугар төннүбүтэ.
Ийэбитин Ульяна Павловнаны, 4 оҕолоох ийэни, медсестранан сэриигэ ыытаары
ыҥыран баран, бачча эдэр эрээри, элбэх оҕолоох эбиккин диэн төттөрү ыыппыттар.
Убайбыт Коля ас-таҥас суох кэмигэр аччыктаан ас көрдөөн, ыарахан сылдьар ийэтин,
«...аһы барытын эн бэйэҥ эрэ сиигин быһыылаах, өрүү тот сылдьаҕын» диэн саҥара-
ра эбитэ үһү. Ону кэлин ийэбит сонньуйан кэпсииригэр, бука ол ыар сыллар хараҕар
көстөн кэлээхтииллэрэ буолаахтыа ...
Биһиги аҕабыт Федор Иванович Түүлээх оскуолатыгар дириэктэрдиир кэмигэр
оскуола коллективын уонна төрөппүттэри муҥхалатан биир да оҕо ол кэмҥэ хоргуйан
өлбөтөҕө диэн кэлин үөрэ-көтө кэпсиир буолара. Ол кэмҥэ үөрэммит оҕолор кэлин
махтаналларын истэрбит.
Биһиги Түүлээххэ олорор кэммитигэр аймах кыргыттарбыт Варвара Ильинична Ва-
сильева 1, Елена Петровна Васильева олорон оскуолаҕа үөрэммитгэрин үрүк-түрүк
өйдүүбүн. Кинилэр хайдах аһаан, өйүөлэнэн олорбуттарын өйдөөбөппүн...
Сэрии кэмигэр да, кэлин да холкуостаахтар ас-таҥас ылар харчылара суох этэ. Ки-
нилэр дохуоттара диэн олордубут сиэмэлэриттэн бэрт кыраны үллэстэр быһыылаах-
тара. Кэлин биһиги аҕабыт хамнастаах буолан, бииргэ төрөөбүттэригэр кыра харчы
сыыһын бырааһынньыктарга ыытарын өйдүүбүн. Ону бу дьон оҕолоро эмиэ өйдүүр,
махтанар этилэр. Түүлээххэ олордохпутуна, биир киһи кэлбитигэр остуолга лэппиэскэ
уурбуттар, ону ол киһи эрэйдээх үөрэн: «Дорообо, лэппиэскэ», — диэхтээбит уонна ха-
раҕын уутун кыаммакка, бөтө-бөтө лэппиэскэни сиэн үөрэн-көтөн бараахтаабыта диэн
ийэбит кэлин кэпсиир этэ.
1946 сыллаахха Тандаҕа тахсан баран биһиги төрдүөн куор диэн ыарыыга ыалдьы-
быппыт. Сэрии кэмигэр улахан кыыстара куордаан, биир күн аймахтарын оҕолорунаан
4 оҕо өлөн, сүрэх баастаах дьон биһигини түүннэри-күннэри манаан, көрөн-истэн
тилиннэрбиттэрэ.
Аҕабыг 1952 сыллаахха Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учууталын аатын ылбьгга.
Бу олохтон 99-с сааһын томточчу туолан баран, 2007 сыллаахха барбыта.
Ийэбитигэр 1957 сыллаахха «Герой Ийэ» үрдүк аатын иҥэрбиттэрэ. Кини 1980 сыл-
лаахха 65 сааһыгар суох буолбута.
Оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан ол кэмнээҕи оҕолор саас оскуолаҕа мас эрбээн, саһаан-
наан, бааһынаҕа хаары тохторор араас оҥоһуктары оҥорсон үлэ бөҕө буолар этибит.
Сайын бары чучунаах үргээн маҕаһыыҥҥа туттарарбыт. Күһүн аайы отонноон эмиэ
маҕаһыыҥҥа туттаран, оскуолаҕа киирэрбитигэр харчы оҥостон таҥас-сап, үөрэнэр
тэрил ылынарбыт. Ас-таҥас өрүү кырыымчык буолан, аһы тобохтообокко, барыны-ба-
ры харыстыырга, үлэни-хамнаһы барытын, кыра-улахан, буоллун-хааллын диэбэккэ
эппиэтинэстээхтик үлэлииргэ үөрэммиппит биһиги, сэрии сылын оҕолоро...
Лэппиэскэ диэн ас сэрии да кэнниттэн өрүү баар буолбат этэ... Үөрэ ото, кииһилэ
хааһыта, ымдаан, суорат мааны ас буолаллара.

144