Page 186 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

АҮПСҮН нэһилиэгэ

Соловьева Мария Егоровна

Ийэм Алексеева Ольга Николаевна сэрии бастакы сылларыгар
холкуоска асчытынан, сибиинньэ ферматыгар сэбиэдиссэйинэн
үлэлээбитэ. 1939 сыллаахха бастакы кистэлэҥ куоластааһын
быыбарыгар нэһилиэк сэбиэтин депутатынан тальшлыбыта.
Ийэм 1942 сыллаахха 6 саастаах кыра оҕолоох огдообо киһиэ-
хэ, аҕабар Соловьев Егор Филипповичка кэргэн тахсыбыт. Аҕам
бу сылларга холкуоска биригэдьииринэн үлэлээбитэ.
1942 сыл сут-кураан бүрүүкээн, саха дьонугар ыарахан олоҕу
аҕалбыт. Холкуостарга дохуот диэн бэриллибэт буолбута. Үлэ-
лиир эрэ дьоҥҥо нуорма ас көрүллэрэ. Ол иһин дьонум «Туо-
ла» холкуос 52 сүөһүтүн Кэбээйи оройуонугар кыстата барарга
быһаарыммыттара. Айаҥҥа балаҕан ыйын бүтэһик күннэриттэн
турунан, сүөһүлэрин үүрэн алтынньы саҥатыгар тиийбиттэр. Тиийээт, 52 сүөһү ту-
рар хотонун тутуутугар түүннэри-күнүстэри үлэлээбиттэр. Хотоннорун бүтэрэн, кыс-
тыкка киирбиттэр. Күһүн оттоммут от соппоҥ буолан, дулҕаны быһан эбии аһылык
оҥостубуттар. Онон үгүс эрэйи, кыһалҕаны көрсөн кыстыгы этэҥҥэ туораабыттар.
Ийэм миигин 1943 сыл олунньу 4 күнүгэр төрөппүт. Аҕыйах хоноот, хотоҥҥо сүөһүтүн
көрүүтүгэр үлэлээбит.
Бэс ыйыгар, сүөһү мэччийэн аһыыр буолбутун кэннэ, дойдуларыгар айаннаабыттар.
Уус Алдантан барбыт холкуостар аргыстаһан айаннаабыттар. Кэбээйиттэн сүөһүлэ-
рин үүрэн куоратынан эргийэн кэлбиттэр. Уһун айаҥҥа аһаҕас сиргэ хонон, ардахха
сытыйан, куйааска буһан, бырдахха сиэтэн, уу хааһынан эрэ сылдьар дьон үгүс эрэйи
эҥээрдэһэн айаннаабыттар. Ийэм миигин, 4 ыйдаах оҕону, нуктаан, ат бүдүрүйбүтүгэр
мүччү тутан ыһыктан кэбиспит. Оҕо ат анныгар сиргэ биирдэ баар буолбут. Кырдьаҕас
ат буолан, атаҕын өрө тутан тохтоон турбут. Бииргэ айаннаан иһэр Олесова Мария
Васильевна (Кэптэни), Аммосова Ольга Петровна (Танда) хаһыытаабытынан оҕону ат
анныттан сулбу тардан ылбыттар. Ийэбин мөхпүттэр, мин өлбөт быабар, хата, аргыстар
чугас баар буолан быыһаабыттар.
Сүөһүлэрин этэҥҥэ кыстатан айаннаан дойдуларын булбуттар.
Дьонум 1944 сыл икки игирэ уолу, 1945 сылга уоллаах кыыс оҕону төрөппүттэр.
1943-45 сылга диэри дьонум 5 кыра оҕоломмутгар, онон сэрии, сут-кураан сыллар-
га, ас-таҥас кырыымчык кэмигэр, үгүс кыһалҕаны көрсүбүттэр. Үлэһит илии тиий-
бэт буолан, киһи барыта үлэлиирэ ирдэнэрэ. Онон ийэм 8-9 саастаах кыыһыгар, ха-
раҕынан көрбөт ийэтигэр оҕолорун хаалларан, холкуос үлэтигэр саас ыһыыга, сайын от
үлэтигэр, күһүн бурдук хомууругар үлэлиирэ.
Аҕам холкуос араас үлэлэригэр сылдьыбыта. Сайын Туола сайылыкка сайылыыллара,
күһүнүн Дьүкэ алаас үрдүгэр баар дьиэлэригэр кыстыыллара.
Мин 1950 сыллаахха ньолобуой кылааска Дүпсүн сэттэ кылаастаах оскуолатыгар
үөрэнэ киирбитим. Биһигини үөрэттэрэр кыһалҕаттан аҕам оскуолаҕа остуораһынан
үлэлии киирбитэ. Икки этээстээх мас оскуола оһоҕунан ититиллэрэ. Аҕам мас ха-
йытан, сыарҕалаах акка тиэйэн аҕалара, маһын быаҕа баайан сүгэн кыстыыра. Ону
таһынан оскуола таһын ыраастыыра, көлүнэр атын көрөрө, аһатара. Бу үлэлэргэ хам-
наһа 20 солкуобай этэ. Бу хамнаска 8 киһини иитэр. Хата, оскуола дириэктэрэ Гоголев
Егор Михайлович оскуола иһигэр биир хоһу биэрбитэ. Икки сыл ол хоско олорбуппут.
Онтон оскуола олбуорун иһигэр баар 8 кырыылаах дьиэҕэ олорбуппут. Онон 3 сыл
кыһалҕата суох үөрэммиппит.
1952 сыллаахха Өктөөп бырааһынньыгар пионер кэккэтигэр киирбитим. 1955 сыл-
лаахха ахсынньы 5 күнүгэр оскуола умайбыта. Туох да тэрил быыһамматаҕа. Оройуон
тэрилтэлэрин салатгалара, нэһилиэнньэ көмөтүнэн интэринээт, холкуос хонтуоратын
дьиэлэрин оскуола онорбутгара. Бу кэмҥэ оскуолаҕа олус элбэх оҕо үөрэнэрэ. Уһун

182