Page 22 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

БААТАБАЙ нэһилиэгэ

киирбиппит, харахтаабатах элбэх, үчүгэйкээн быһыылах үрүтг килиэп бөҕө кыстанан
турар. Билиҥҥинэн — сиэрэй. Миэхэ ийэм били пособиебыттан 3 солкуобайы биэр-
битэ. Мин кэһии гынан 2 буулканы ылан таҕыстым. Оо, биһиги тимир курдук лэппиэс-
кэбитигэр холоотоххо, дьэ атын ас этэ. Ийэм эрэйдээх оҕотун бастакы кэһиитин уура
сылдьан дьүөгэлэригэр амсаппыта.
Ийэм хайдах курдук эрэйдээхтик үлэлээн, кырыымчык олорорун билэ-көрө улаа-
тан эрэр оҕо илимэ-салама көтөн туһалаан, бэйэбин көрүнэн, үөрэхпэр эрэ кыһанан,
куруук холобурга сылдьан, онон эрэ үөрдэрбин билэрим. 1959 сыллаахха Баатаҕай-
тан бастакынан туйгун үөрэнээччи буолан, Бүтүн Союзтааҕы «Артек» пионерскай
лааҕырга сынньанар чиэскэ тиксибитим. Оччолорго алтыһы бүтэрэрбэр оскуола ди-
риэктэринэн Иван Степанович Колодезников үлэлиирэ, кэргэнэ Октябрина Иванов-
на нуучча тылын үөрэтэрэ. Оскуола Чараҥайтан көһөн, түргэн үлүгэрдик тутуллан
саҥа дьиэҕэ үөрэнэрбит. Учууталлар түмсүүлээхтик нэһилиэнньэни көҕүтэн, хайа да
кэмнээҕэр саамай тахсыылаахтык өрө көҕүллэн үлэлээбит сыллара этэ. Миигин бас-
пыттан атахпар диэри саҥалыы таҥыннаран, тэрийэн атаарбыттара. Учууталларбын,
Колодезниковтар дьиэ кэргэннэрин, кытта истиҥ сыһыаммын орто дойдуттан арах-
сыахтарыгар диэри быспатаҕым.
Орто оскуоланы Дүпсээҕэ, дьолбор эмиэ кинилэр үлэлиир кэмнэригэр, интэринээк-
кэ олорон бүтэрбитим. Бу кэмнэргэ олохпор бастакы улахан охсууну ылбытым. 1961
сыл от ыйын 2-гэр ийэм сүрэҕинэн хаана баран, күн аҥаара эрэ өйдөөх сытан баран
быстаахтаабыта.
Дириэктэрим сүбэтинэн, 1963 сыл сайын выпускной экзаменнарым кэннэ Дьокуус-
кайга киирэн, 2 ыйдаах нуучча тылын учууталларын бэлэмниир курска үөрэммитим.
Оччотооҕуга Уус Алдан уонна Нам оройуоннара бөдөҥсүйэн, Среднеленскэйинэн
аатыра сылдьыбытгара. Кииммит Намҥа этэ. Мин удостоверениебын тутан, районоҕа
тиийбиппэр, сэбиэдиссэй Иван Семенович Гаврильев Хатыҥ Арыы начаалынай оскуо-
латыгар нуучча тылын учууталынан анаабыта. Оскуолам дириэктэрэ, билэр киһим
Вера Иннокентьевна Готовцева, бэйэтигэр илдьэ барбыта. Соҕотох «балетка» эрэ туома
баайдаах киһиэхэ уценкаламмыт былаачыйа баарын булан тупсаран киэргэтэн биэртэ.
Кыһынын истээх соно суох учууталга аймаҕым ыанньыксыт кийиит түбэһэн, бэйэтин
сэкиэт (жакет) сонун уларсыбыта. Ыҥыран ылан дьукаах олордубута. Айаҕым иһин
харчыбын ылбакка, икки ыйдаах хамнаспын мустаран, 120 солкуобайдаах олохпор
бастакы истээх соммун атыылаһыннарбыта. Мин бастакы хамнаһым оччолорго 60 сол-
куобай 80 харчы этэ. Дьэ аны оҕо сааһым бүтэн, бэйэбин бэйэм көрүнэр үлэһит киһи
буолбутум. Үрдүк Айыыларым алгыстарынан, олохпор үтүө эрэ санаалаах дьон арыал-
лаан оччоттон баччаҕа кэллэҕим.
Сэрии баастарын оһоруна илик кыра дэриэбинэ тулаайах оҕото дьон-сэргэ истиҥ
сыһыаныгар бүөбэйдэнэн, мин ис туругум олох охсууларын тулуйбута, кутум-сүрүм
тостубатаҕа, самныбатаҕа.
Бэтэрээн учуутал, Баатаҕай нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо.
2019 с., сэтинньи

Сивцева (Аманатова) Надежда Егоровна

Мин 1944 сыл ахсынньы 6 күнүгэр Баатаҕай нэһилиэгэр Уус Атдан оройуонугар
төрөөбүтүм. Аҕам Аманатов Егор Михайлович II, ийэм Аманатова Варвара Михайлов-
на, Карл Маркс аатынан холкуос холкуостаахтара.
Биһиги көлүөнэ оҕолор сэрии кэмигэр төрөөбүппүт. Аччык, сут, кураан кэмнэргэ
оҕо сааспыт ааспыта. Оччотооҕу кэмҥэ үгүс ыалга аас-туор олохтон, тымныйан уонна
ол кэмнэргэ Саха сиригэр кыайан эмтэниллибэт, холобур, «эдьиий» (корь), онтон да
атын ыарыылартан үс саастарын да туолбакка кыра оҕолор олохтон бараллара. Биһиги

18