Page 102 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

сыл үүнэр. Этэргэ дылы, этэҥҥэ олордоххо дьыл — хонук. Соторутааҕыта
курдук этэ ээ, бочуоттаах сынньалаҥҥа атаарбыттара. Ол бэйэтэ хайыы-үйэ,
бу сүүрбэччэ сыл хас кыһын ахсын, биир күн өрөөбөккө ойбон алларан кэллэ-
ҕэ. Онон дьоно-сэргэтэ махтанар курдуктар. Бүгүн дьэ, бырааһынньыктаары
сүөһүлэрин эрдэ уулаталлара буолуо, — Бүөтүр сааһыгар холооно суох туттан-
хаптан, түөрт ойбону тэһэн бүтэрэн, тиэтэйэ-саарайа дьиэтигэр тахсан эрдэ-
ҕинэ, уулуу иһэр бастакы сүөһүлэр сыыры таҥнары бырдааттанан түстүлэр.

Оҕо саас, оскуолатааҕы сыллар

Өнөр нэһилиэгэр тус илин Лабычааны үрэх сүнньүгэр, Таала алааһыгар
(билигин Бээрийэ нэһилиэгэ) олохтоох Дьарааһынап Дьөгүөр Уйбаанабыс
кэргэнэ Настаа окко киирии малааһынын даҕаһыннара, от ыйын 15 күнүгэр,
күөх окко уол оҕону түһэрэн күн сирин көрдөрбүтэ. Тыа сиригэр сүөһүнэн,
сылгынан иитиллэн аһаан олорор дьоҥҥо төрдүс оҕолоро эмиэ уол буолбу-
тугар үөрсүбүттэрэ кэмнээх буолуо дуо. Хайа, борбуйун көтөхтөҕүнэ Бүөтүр
уол отчут-масчыт бэрдэ буолуо турдаҕа, аҕалара Дьөгүөр кырдьар сааһыгар
өйөтөр-убатар киһилэннэҕэ.
Саҥа былаас кэлэригэр, олох уларыйарын саҕана Дьөгүөр, уруккуттан
дьаһаллаах буолан, син уонтан тахса сүөһүлэнэн, биир оччо сылгыланан
бэйэтин бэйэтэ көрүнэн олорбута. Дьөгүөр Дьарааһынап, бэл, оччолорго ким
да үүннэрбэт хортуоппуйун үүннэрэн эбии аһылык оҥосторо, ыалларыгар
кытта бэрсэрэ. Үрэххэ сайыҥҥы, эрдэтээҥи күһүҥҥү хаһыҥнар түһээри
гыннахтарына Дьөгүөр Уйбаанабыс хортуоппуйун хадьымал отунан сабан-
бүрүйэн быыһыыра. Кыра Бүөтүр уол борбуйун көтөҕөн иһэн итинник үлэ-
лэргэ илин-кэлин түсүһэн, от-мас бэлэмэр даҕаны убайдарыттан хаалсыбат
үлэһит буолбута.
Кыра, хачаайы Бүөтүрү 1939 с. 11 сааһын туолбутун эрэ кэннэ 8 саастаах
диэн суруйтаран, олохторуттан икки аҥаар көстөөх Бээрийэ оскуолатыгар
үөрэттэрэ биэрбиттэрэ. Бүөтүр уол иккис эрэ кылааска үөрэнэ сырыттаҕына,
били аччыгый уолугар уҥуох туттарыах буолбут аҕалара, дьаам сүүрдэ сыл-
дьан, оччотооҕу этиинэн “быһа кымньыылатан” ыалдьан эмискэ охтубута
уонна өрүттүбэтэҕэ. Онон алта оҕо аҥардас ийэҕэ тулаайах хаалбыттара.
Бу уоттаах сэрии иккис сылыгар барбыт ыар кэмнэрэ этилэр. Оччолорго
бэл ийэлээх, аҕалаах оҕолор ас-таҥас кырыымчыгыттан, тиийиммэт-түгэм-
мэт кыһалҕаттан, кыайан үтэлэммэккэ үөрэхтэн тохтуурга күһэллэллэрэ.
Бүөтүр уол үөрэҕи ылар үөрүүтүгэр, ол кэмҥэ Бээрийэҕэ интернат дьиэ аһыл-
лан, уол салгыы үөрэнэн түөрт кылаас үөрэхтэммитэ. Үөрэх бүттэр эрэ сайын
ахсын кырачаан Бүөтүр от үлэтигэр дулҕалаах үрэхтэргэ оҕус сиэтэн көлөһүнэ
тохторо. Бу оччотооҕу тар, үөрэ от аһылыктаах оҕолор барыларын кэриэтэ
дьылҕалара этэ. Сэрии сылларыгар үлэлээбэккэ, оонньуу-көрүлүү сылдьар
оҕолор суохтарын кэриэтэ буолара.
Төрдүс кылааһы бүтэрдэҕин сайын Моороҕо сайылаан олордохторуна
Түүлээх 7 кылаастаах оскуолатын сэбиэдиссэйэ Федор Иванович Васильев
бэйэтинэн кэлэн ыҥыран, эмиэ интернакка олохтоон, 5-7 кылаастарга үөрэт-
тэрбитэ. Дьэ, ол иһин Петр Егорович учууталыгар Федор Ивановичка били-
гин да махтанар. Билиигэ-көрүүгэ тардыһар уолу учууталлара сүбэлээн, уолу
аны Мүрү орто оскуолатыгар үөрэххэ ыыппыттара. Манна эмиэ интернат
аһа-үөлэ, таҥаһа-саба Бүөтүргэ төһүү күүс буолбута. Петр Егорович Мүрү
орто оскуолатыгар 1948-1951 сс. Үөрэппит учууталларын сылаастык ахтар:
— Саха тылыгар чахчы да төрөөбүт тыл сүмэтин, сүөгэйин иҥэринэ сыл-

98