Page 11 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

Советскай Союз нэһилиэнньэтэ сэрии эрэ иннинэ 200 мөлүйүөн киһи
этэ. Хас эмэ сүүһүнэн омук холбоспут сэбиэскэй судаарыстыба хааннаах кыр-
гыһыыга уонна тыылга 27 мөлүйүөнтэн тахса киһитин сиэртибэлээн, 1945 с.
ыам ыйын 9 күнүгэр Улуу Кыайыыны аҕалбыта. Сэриигэ өстөөҕү утары кыр-
гыһыыга, биллэн турар, саамай чэгиэн, эдэр уонна өссө да оҕолонор-уруула-
нар саастаах, хастыы да оҕолоох ыал аҕалара ыҥырыллыбыттара. Кинилэр
үксүлэрэ кыргыһыы хонуутугар охтубуттара, кэннилэригэр аҥаардас ийэлэ-
ри уонна тулаайах оҕолору хаалларбыттара.
Ити курдук советскай норуот бүттүүнүн көҥүлүн көмүскэлигэр омугут-
тан тутулуга суох хас да мөлүйүөн киһи армияҕа ыҥырыллыбыта уонна Ийэ
дойду иһин сырдык тыыннарын толук уурбуттара, тыыннаах ордубуттар
үксүлэрэ дойдуларыгар соххор доҕолоҥ, инбэлиит буолан төннүбүттэрэ.
Биһиги Сахабыт сириттэн армияҕа 62509 киһи ыҥырыллыбыта, кинилэртэн
26129 киһи кыргыһыы толоонугар геройдуу охтубута уонна сэриитгэн ылбыт баа-
һыттан госпитальга киирэн өлбүтэ. Маны таһынан 13 тыһыынча киһи сураҕа
суох сүппүтэ. Онон биһиги республикабыт сэрии хонуутугар 39 тыһыынча киһи-
тин сүтэрбитэ. Оттон Саха сиригэр тыьыга Кыайыыны уһанса сьщцьан аччыкта-
ан (хоргуйан), ыалдьан өлбүт дьон чуолкай ахсаана күн бүгүн да биллэ илик.
Сэрии иннинэ Саха сиригэр 1160 колхуос баара. Бу колхуостарга барыта
61500-тэн тахса кэтэх хаһаайыстыба холбоспута. Уопсай сүөһү ахсаана 793
тыһыынчаҕа тиийэ эбиллибитэ.
Сэрии буоларын кытта тыылга хаалбыттар: “Барыта фронт туһатыгар,
барыта Кыайыы туһугар” диэн дьүккүөрүнэн, син биир кыргыс хонуутугар
курдук өлөрү-тиллэри аахсыбакка үлэлээбиттэрэ. Саха сирин олохтоохторо
Ийэ дойду көмүскэлигэр ыраас харчынан 37 мөлүйүөн солкуобайтан тахса
үбү, государственнай заем облигациятынан 57 мөлүйүөн солкуобайы укпут-
тара. Саха сирин үлэһит дьоно 2 тонна 900 киилэ кыһыл көмүһү, 550 тонна
үрүҥ көмүһү, хас эмэ уонунан тыһыынча тонна бурдугу, эти, балыгы уонна
ахсаана да биллибэт түүлээҕи дойду оборонатын фондатын хаҥатыыга кил-
лэрбиттэрэ. Биһиги эбэлэрбит, ийэлэрбит сэриилэһэр армияларга, өстөөхтөн
босхоломмут, күл-көмөр буолбут уобаластарга 262500 устуука ичигэс таҥаһы-
сабы, 33879 буут ыйааһыннаах производственнай табаардары, 23 тыһыынча
төбө сылгыны ыыппыттара. Саха сирин бу сүҥкэн көмөтө өстөөххө сытыы
ыстыык, бэргэн буулдьа буолан Улуу Кыайыыны чугаһаспыта саарбаҕа суох.
Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэриигэ Уус-Алдан оройуонуттан 2187 киһи
армияҕа ыҥырыллан, арҕаа фашистскай Германияны уонна илин милитари-
стскай Японияны утары кыргыһыыга кыттыыны ылбыттара. Кинилэртэн
1228 буойун бэйэлэрин эдэркээн олохторун Ийэ дойду уонна тутулуга суох
көҥүл буолуу иһин толук уурбуттара.
Уоттаах сэриигэ барбыттары кырдьаҕастар, дьахталлар, оҕолор солбуйан
тэрилтэлэргэ, колхозтарга үлэ күүрээннээхтик барара. Сэрии сылларыгар
оройуоҥҥа 25 нэһилиэк, 70 колхуос баара. Сэрии бастакы сылларыгар уһун
кураан буолан, аһыҥа түһэн колхуостар ходуһалара үксэ оттоммотоҕо. Ол
курдук 1941 с. сайын 41 колхуос 658 үлэһиттэрэ Нам оройуонугар көһөн 5290
тонна оту, 29 колхуос отчуттара Кэбээйи оройуонугар көһөн 5050 тонна оту
оттообуттара.
Сэрии иккис сылыгар кыһайбыт курдук Саха сирин киин оройуоннары-
гар барыларыгар кураан сатыылаабыта, аһыҥа үөн күөх сэрбэйбитин бары-
тын кирбитэ, бэл тыа мутукчатын кытта сиэбитэ. Маннык алдьархайдаах уот
курааҥҥа өрт уота сир ахсын күүдэпчилэммитэ. Оройуон 35 колхуоһуттан
600 отчут Нам оройуонугар киирэн 6084 тонна оту, 25 колхуостан 417 отчут
Кэбээйи оройуонугар тиийэн 4526 тонна оту бэлэмнээбиттэрэ. Отчуттар

7