Page 13 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

Саха Республикатын бастакы Президенин уурааҕынан 1935 с. диэри
төрөөбүт оччотооҕу оҕолору “тыыл ветерана” оҥорбуттара. Бу сылга диэри
төрөөбүт сэрии кэмин оҕото, сэрии эрэйин-кыһалҕатын эттээх-хаанынан,
өйүнэн-санаатынан билбит буолан, Президент уурааҕынан “тыыл ветераны-
гар” бэриллэр чэпчэтиинэн туһанара баар буолбат.
Сэрии сылларын оҕолоро эрэйи-буруйу, аччыктыыры, өлүүнү-сүтүүнү
көрсүбүттэрин, сайыҥҥы өҥүрүк куйааска, кыһыҥҥы бытарҕан тымныыга
улахан дьоннуун тэҥҥэ үлэлээбиттэрэ (бары да буолбатар) хайдах да мэлдьэ-
һиллибэт. Эрдэ эппитим курдук, сэрии кэминээҕи дьон дьылҕаларын үөрэ-
тэрбинэн, сурукка тиһэрбинэн маннык чопчу этиилээхпин: 1936 с. төрүөх
оҕолортон саҕалаан сэрии кэмин оҕолоругар “Сэрии тулаайаҕа” уонна “Сэ-
рии кэмин оҕото” диэн анал ааттары иҥэрэн, Правительствонан, Президе-
нинэн өйөбүлү, чэпчэтиилэри олохтуохха. Кыргыс толоонугар Ийэ дойду
көмүскэлигэр сырдык тыыннара быстыбыт сэрии буойуннарын тулаайахта-
рын толору хааччыллыылаах дьиэнэн хааччыйыахха! Кинилэр бааллар олох
эрэйин, кыһалҕатын дьиҥ-чахчы билбит дьон!
Чугастааҕы сылларга Российскай Федерация сокуона, сэрии кэмин оҕоло-
ругар боччумнаах чэпчэтиини кыайан оҥорбот буоллаҕына, Сахабыт сирин
Президенэ, Правительствота, Ил Түмэн, бу дьон диэки хайыһан көрөр кэм-
нэрэ кэллэ!
Хас биирдии улуус (оройуон) ветераннарын сүбэтэ, маныаха хабааннаах
суруктары суруйан үөһээҥҥи салалтаҕа туруорсуҥ, сэрии тулаайахтара, сэ-
рии кэмин оҕолоро, бэйэҕит быраапкытын туруулаһыҥ!
Ааспыт үйэ бастакы аҥаарынааҕы көлүөнэ дьон уруккуну-хойуккуну кэп-
сэтэллэригэр туттар тыллара “сэрии иннинэ”, эбэтэр “сэрии кэнниттэн” диэн
буоларын, билигин алта уон сааспытын лаппа ааспыт дьон элбэхтэ истэрбит.
Бүгүн XXI үйэҕэ олорон оннук кэпсэппит уонна кэпсэтэр дьоммут олох
суруллубатах сокуонунан олус аҕыйаабыттарын, ахсааннаахтара хаалбытын,
ааспыт Улуу Кыайыы 60-65 сыллаах өрөгөйдөөх үбүлүөйдэригэр өссө төгүл
көрдүбүт. Бу курас кырдьыгы бүгүн, мин, тоҕо ахтабыный? Бу кырдьаҕастары
сэргэ сэрии кэминээҕи оҕолор, чуолаан “сэрии тулаайахтара” диэн ааттанаач-
чылар, оччотооҕу ыар олох содулуттан араас ыарыыга ылларан, биллибэти-
нэн эмиэ көҕүрээн иһээхтииллэр. Оттон судаарыстыба өттүттэн кинилэргэ
баччааҥҥа диэри туох да көмө оҥоһулла илик. Улуу Кыайыы 50 сылыттан
саҕалаан, симиктик да буоллар сэрии тулаайахтара көмөнү эрэйэллэрин ха-
һыаттарга суруйталаан барбыттара. Улуу Кыайыы 60 сылыгар итинник су-
руктар «Саха сирэ” уонна “Забота-Арчы” хаһыаттарга элбэхтэ бэчээттэннилэр.
Мин сэрии кэнниттэн төрөөбүт киһибин. Ол эрээри суруйар идэлэниэх-
питтэн итинник дьону кытта элбэхтэ кэпсэппитим, кинилэр кыһалҕаларын
суруйбутум. Бэл: “Сэриигэ аҕалара баран кыргыһыы толоонугар өлбүт буойун-
нар оҕолоругар үбүлүөйүнэй мэтээли биэриэххэ, ол мэтээл, кинилэргэ аҕала-
рын өйдөбүнньүгэ буолуо этэ”, — диэн суруйбутум. Итини үөһээ олорор
салалта болҕомтоҕо ылбатаҕа. Бу боппуруоһу Саха сирин Ветераннарын сүбэтэ,
Республикатааҕы Байыаннай комиссариат инники өттүгэр быһаарар кыахтаах
дуо? Улуу Кыайыы 70 сылыгар олоххо киириэ дуо? Сокуону киһи оҥорор!
* * *

Лөгөй нэһилиэгин “Куоталаһыы” колхуоһугар 1935 с. 52 хаһаайыстыбаҕа
163 киһи баар эбит. Итинтэн үлэһит илиитэ 73, үлэттэн тохтообут 43 кырдьаҕас
уонна 47 оҕо баара биллэр. Оттон “Бөлөхтөһүү” колхуоска (билигин бу икки
колхуос ыччаттара Хомустаах бөһүөлэгэр төбүрүөннээн олороллор), Араҥас,
9