Page 124 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

Мин 1929 с. алтынньы ый 20 күнүгэр төрөөбүппүн. Аҕам Гавриил Нико-
лаевич Васильев, ийэм Авдотия Ивановна Никитина диэн этилэр. Ийэм Чу-
рапчы оройуонун Хоту Сылаҥ нэһилиэгиттэн төрүттээҕэ үһү. Ийэбин бу
диэн өйдөөбөппүн, адьас кыра эрдэхпинэ эмискэ ыалдьан, бэрт кылгастык
сытан күн сириттэн бараахтаабыт. Аҕам ийэбит өлбүт сааһыгар Бэс Үрэх
диэн отучча хаһаайыстыбалаах колхуос тэриллибитигэр, биир маҥнайгынан
киирэн 7 ынах сүөһүнү, 6 сылгыны холбообут. Ити колхуоһу маҥнайгынан
төрүттээбит Ермолаев Капитон Филиппович:
— Гавриил Николаевич ыала, чугас табаарыһа Ермолаев Михаил Ефимо-
вичтыын мин артыалы маҥнай тэрийиибэр дьону көҕүлээн, элбэх ынах, сылгы
сүөһүнү уопсайга холбообуттара. Кэлин «Бэс Үрэх» колхуоспут оройуоҥҥа
биллэр-көстөр үлэлээх колхуостар ахсааннарыгар киирэн “һай-һат” диэбип-
пит, — диэн ахтара.
Аҕам бэйэтэ тэрийсибит колхуоһугар туох баар күүһүн, кыаҕын биэрэн
үлэлээн, маҥнайгы стахановскай хамсааһын үөдүйүүтүгэр ити ааты чиэстээх-
тик сүкпүтэ. Кэлин даҕаны, үлэни адьас кыайбат буолуор диэри, колхуос,
сопхуос бары үлэтигэр үтүө суобастаахтык үлэлээбитэ. Аҕабыт үстэ кэргэн-
нэммитэ. Кэлин икки кэргэнэ киниэхэ кэлэллэригэр бэйэлэрэ биирдии, икки-
лии оҕолоохтор этэ. Ол оҕолору, аҕам, бэйэтин оҕолорун кытта тэҥҥэ тутан
ииппитэ. Биир да түгэҥҥэ атарахсыппытын өйдөөбөппүн. Кинилэри үөрэт-
тэрэн, үлэһит оҥортоон олох суолугар бигэтик үктэннэрбитэ.
Аҕам, Г.Н.Васильев 1933-1934 с. диэки буолуо, Моой үрэххэ таһаҕас тар-
дыытыгар сылдьыбытын маннык ахтара:
— Олус эрэйдээх сырыы этэ. Ол айаҥҥа хонор симиэбийэ диэн суоҕа.
Хонук сирбитигэр тиийэн хаары күрдьэн балаакка туруорунарбыт уонна ба-
лааккабыт тула эмиэ хаары өрө күрдьэн, тимир оһоҕу түүнү быһа оттунан
хонорбут. Оһохпут уота бүттэ да, балааккабыт иһэ тымныйбытынан барара.
Инньэ гынан түүнү быһа утуйар-утуйбат хонон туруу буолара.
Аҕам олус сылаас хааннаах киһи этэ, кини үлүйбэтин, тоҥмотун туһу-
нан билиҥҥээҥҥэ диэри дьон кэпсээнигэр киирэ сылдьар. Гавриил Николае-
вич, илин Ааллаах Үүн көмүс хостуур бириискэлэригэр үс төгүл тахса сылдьы-
быта. Моой үрэххэ сырыытааҕар манна сылдьыы усулуобуйата быдан ордук
этэ диирэ. Ол курдук, хас хонук сир аайы симиэбийэ баар буолан таҥаскын-
сапкын, көлөҥ сэбин-сэбиргэлин кытта куурдан быдан сынньалаҥнык хо-
нон турарбыт диэн кэпсиирэ.
Аҕабыт, эһэбит Гавриил Николаевич 1946-1962 сс. сылгыһытынан үлэлээн
пенсияҕа тахсыбыта. Бэйэтин солбуйар хас да эдэр киһини сылгыһыт мын-
дыр үлэтигэр ииппитэ. Кэлин совхозка кадровай булчут буолбута. Эһэбит
үлэни кыайбат буолан баран, сиэннэригэр оҕус мииннэрэн, бэйэтэ сыарҕаҕа
олорон айаннаан, сайылыктан 5-6 биэрэстэлээх сиргэ тиийэн моой оттоон
биригээдэҕэ туттарара. Аҕам олохтон 82 сааһыгар илэ өйүн тута сылдьан
бараахтаабыта. Кэлин санаатахпына, кини миэхэ, суох буолбут ийэм биэрбэ-
тэх тапталын барытын биэрэ сатыыра быһыылааҕа. Ол эрээри хаһан да атаах-
татан тараҥнаппатаҕа, иитиитэ үлэ уонна үлэ буолара.

Биһиги көлүөнэ барыбыт дьылҕата
Мин адьас оҕо эрдэхпиттэн үлэлии үөрэммитим. Саас үөрэх бүтэрин
кытта сир паарыгар оҕус сиэтиитигэр, сайын окко хадьымал саҕалааһыныгар
үлэлэтэллэрэ.
Төрдүс кылааһы бүтэрбит сылбар Аҕа дойдуну көмүскүүр сэрии саҕалам-
мыта. Ама ааспытын иһин, алдьархайдаах кэмнэр этилэр. Миэстэҕэ уот кураан
120