Page 120 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

Г.Н.Васильев кэлин өр сылларга сылгыһытынан үлэлээн ыччат дьону бу
идэҕэ уһуйбута. Кинилэртэн, билигин 80 сааһыгар чугаһаабыт, сааһын туха-
ры дьөһөгөй оҕотун кытта бүөбэйдэспит Федосий Васильевич Бурнашев баар.
Ол бэйэтэ туспа кэпсээн.
Хабырыыс уол баара суоҕа 3-4 саастааҕар ийэтэ өлөн, олоххо туохха ба-
рытыгар аҕатыттан үөрэнэн киһи буолбута. Үөрэҕэ суох саха оҕонньоро сүрүн
үөрэҕэ уолугар үлэ, үлэ эрэ этэ. Онон Хабырыыска, аҕата, кини оҕо эрдэҕит-
тэн, үлэҕэ-хамнаска холобур буолбут киһи.

Үлэни өрө тутуу

Түөрт кылааһынан үөрэнэн бүтэн, үөрэхтэн маппыт Хабырыыс аҕатын
батыһа сылдьан араас үлэни барытын үлэлиир. Балаҕаннаахтан 1,5 биэрэс-
тэлээх Тэптиргэн диэн сиргэ кыстык ферма баара. Хабырыыс уол онно от
тиэйээччинэн үс кыһыны быһа үлэлиир. Сааһын ситэ илик уолчаан икки-үс
оҕуһунан сарсыарда эрдэлээн, киэһэ хойутаан от тиэйэн хоочугураан-куучу-
гураан кэлэрин аҕата буолар-буолуохтааҕын курдук көрөрө. Баҕар, иһигэр
уолун аһына саныыра эбитэ буолуо даҕаны:
— Хайа, отун төһө хаалла? Саҥа оту алдьаттыҥ дуо? Күрүөҕүн саптыҥ
ини? — диэн ыйытыыларынан кэпсэтиини бүтэрэрэ.
Оттон Хабырыыс бастаан утаа отун сатаан тиэйбэккэ, ото хаста да суул-
лубутун, оту баттатар балтарык маһын кыаҕа тиийбэккэ кыайан тардыбатын,
аҕатыттан кыбыстан эмиэ кэпсээбэт этэ. Арай ото сууллубут сиригэр биир да
салаа оту хаалларбат гына хаардаах оту харбаан муҥнанара. Үлэ киһини тут-
тарга-хаптарга, барыны-бары сатыыр буоларга түргэнник үөрэтэр. Хабырыыс
Баһылаайап уол сотору буолаат хайа да үлэттэн иҥнэн турбат, үлэһит хоһуу-
на буолар.
Сүүрбэһис үйэ ортотуттан Союз үрдүнэн тыа хаһаайыстыбатыгар ре-
форма ыытыллан, ол уураахтара олоххо киирэннэр, 1951 с. оройуон үрдүнэн
колхуостары бөдөҥсүтүү хампаанньата ыытыллар. Иккис Курбуһах нэһилиэ-
гэр Сталин аатынан, “Октябрь”, “Толоон Эбэ” колхозтар холбоһон Микоян
аатынан бөдөҥсүйбүт колхоз буолаллар. Колхоз бырабылыанньатын бэрэс-
сэдээтэлинэн колхозтаахтар уопсай мунньахтарыгар Аммосов Михаил Инно-
кентьевич быыбарданар. Колхоз киин бөһүөлэгинэн биир санаанан Балаҕан-
наах бөһүөлэгин ааттыыллар.
Соҕуруу үрэххэ үрэх Күөрэ диэн сиргэ үөскээбит М.И.Бурнашева, колхуоска
биригээдэ дьонун тэҥнээһиҥҥэ диэн ааттанан Балаҕаннаах биригээдэтигэр
ыанньыксыттыы кэлэр. Ити сыл Хабырыыстаах Маайа сүбэлэрин холбоон,
бииргэ олох олорорго сөбүлэһэн ыал буолаллар.
Маайа кыыс эмиэ, үгүс саастыылаахтарын курдук сэрии, сут сылларыгар
кыайан үөрэммэтэҕэ. Сут-сутурҕан буолан, 1942 с. кинилэр колхуостарын
дьоно Нам сиригэр киирэн кыстаабыттара. Онно үлэлии, сүөһүлэрин кыстата
киирбит Иван Аввакумович Бурнашев уонна Агафья Ефремовна Ноговицына
сыры-сыллатааҕы оҕолорун көрдөрөөрү даҕаны кыыстарын хаалларбатахта-
ра. Кинилэр тиийбит сирдэригэр оскуола диэн суоҕа. Эһиилгитигэр Маайа
кыыс сайын от үлэтигэр оҕус сиэтэн, бугул түгэҕэ харбаан кыра да буоллар
колхуостан көлөһүн күнүн аахсыбыта. Онтон 1946 с. 4 кылаас үөрэҕинэн
уурайан хотон үлэтигэр киирбитэ. Уон биэс эрэ саастаах кыыс хотон тас
үлэтигэр сылдьан балбаах хоннороро, кыбыыга от бэлэмниирэ, ойбон да
тэһэрэ. Ыраас, түргэн туттуулаах кыыһы биригээдэ салалтата 1949 с. ыанньык-
сытынан үлэлэппитэ.
Балаҕаннаахха көһөн кэлиэҕиттэн, ыал буолбут кыыс ийэлээх аҕатын
116