Page 125 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

сатыылаан, сир-дойду, дьиэ муостатын курдук, кубарыччы хаппыта. Үлэни
кыайар, күөгэйэр күннэригэр сылдьар эдэр дьону барыларын фроҥҥа Ийэ
дойду көмүскэлигэр хомуйан, сэриигэ ылбыттара. Сэрии уһуурун билбит
курдук дьон-сэргэ сүрэҕэр ыттаран, сайылык иһэ тута иһиллээбит курдук
чуумпунан иһийбитэ. Инньэ гынан, миэстэҕэ оҕо, дьахтар, кырдьаҕас өттө
хаалан уопсай сүөһүнү энчирэппэт иһин кыһыннары, сайыннары икки ха-
раҥаны силбэһиннэрэн үлэ киэнэ кытаанаҕа буолара. Тото аһыыр диэн суоҕа,
ас оннук кэмчи, таҥас-сап да мөлтөҕө.
Аччыктаан өлбөтү эрэ үрдүнэн сылдьан улахан дьону кытта оҕолор тэҥҥэ
үлэлии сатыырбыт. Билиҥҥи курдук: “Эн, кыраҕын, сынньаҥ, үлэлээмэ”,
— диэн тыл-өс суоҕа. Биһиги, 13-14 саастаах оҕолор, колхуос төһүү үлэһит-
тэрэ этибит. Сэрии саҕанааҕы олоҕу-дьаһаҕы санаатахха, кырдьык ыар ын-
дыы. Сэрии буолбута үһүс сайыныгар 1943 с., өҥ эргийэн дьон барахсан
арыый үөһээ тыыммыта. Бурдук сытар гына үүнэн, күнэ-дьыла табыллан,
толору ас куппута. От эмиэ үчүгэйдик үүммүтэ.
Кыайыы буолбут үөрүүтүн сааскы ыһыыга үлэлии сылдьан истибиппит.
Мин оҕустаах тэлиэгэнэн түүннэри сиэмэ таһарым. Бааһынаҕа түүннэри ыһыы
буолара. Ол үлэни хаайымаары сороҕор уончалыы биэрэстэлээх ыраах баар
бааһыналарга илдьэрим. Биир киэһэ 10 чаас саҕана, колхуос бэрэссэдээтэлэ
Аммосов Алексей Егорович, ыҥыыр атынан ситэн кэлэн: “Дьэ, 4 сыл түүннэ-
ри-күннэри барбыт сэрии тохтоото, Кыайыы Советскай Армия туһатыгар
буолла!” — диэн, ат үрдүттэн кэпсээн ааста. Дьоммор (ыһыы үлэһиттэригэр)
тиийбитим саҥа киирэн, киэһээҥҥи аһылыктарын аһыы олороллор эбит.
Сирэйдэрэ-харахтара сэргэхсийбитэ сүрдээх. Оҥорон көрө-көрө кэпсээн бөҕө.
“Сураҕа суох сүппүт дьоммутуттан баар буоллахтарына баҕар биир эмэ кэ-
лиэҕэ”, — дэһээхтииллэр. Олох көнүө, ас-таҥас дьэ дэлэйиэ диэн инники-
лэрин ыралыыллар.
Ол эрээри сэрии төһө да бүттэр, олох тута көнөн биэрбэтэҕэ. Сэриитгэн
алдьаммыт-кээһэммит олоҕу чөлүгэр түһэриигэ үлэ син биир тыҥааһыннаах-
тык, ол гынан баран үрдүк өрө көтөҕүллүүлээхтик күөстүү оргуйбута. Олоҕу
саҥалыы тутарга биһиги, сэрии кэминээҕи көлүөнэ оҕолор, сүрүн күүс эти-
бит, бу биһиги барыбыт дьылҕата этэ.

Балаҕаннаахтан улахан олох суолугар
Олохпут биэс уонус сыллар ортолоруттан биллэр гына көнөн барбыта.
Биһиги Бэс Үрэх сайылыкпытыгар, мин бараллаата отучча оҕо буолан мус-
тан, сайын үлэттэн быыс буллахпытына, биирдэ эмэ оонньуур этибит. Ол
оҕолортон билигин үһүө-төрдүө эрэ ордо сылдьабыт. Ол барыта оччотооҕу
ыар үлэ, мөлтөх усулуобуйа тэбиитигэр хаарыаннаахай бииргэ үөскээбит
үөлээннээхтэрим эрдэ үйэлэммиттэрэ...
Мин кэлин алта сыл кыладыапсыгынан ананан, колхуос туох баар отун-
маһын, аһын-үөлүн тутан үлэлээбитим. Эмиэ даҕаны кыһынын, сайынын
колхуос этин, арыытын, ол быыһыгар чааһынай дьон атыытын Дьокуускай-
га киллэрэн атыылааччынан үлэлии сылдьыбытым. Биһиги кураайы үрэх-
тэрбитигэр от үүнүмүнэ, 1964 с. Нам Таастааҕынан, Салбаҥынан сүүрбэччэ
киһи буолан көһөн киирэн оттообуппут. Ол оттооһуҥҥа звеноводунан сыл-
дьыбытым. Аны ол оттообут оппутун, кыһын тракторынан таһалларыгар
бэйэбит барсан сирдээн тиэйэн аҕалбыппыт.
Олох көнөн колхуостар улаатан, кэлин сопхуостар тэриллэн, мин, 1968 с.
1986 с. күһүнүгэр диэри саамай уһук Балаҕаннаах биригээдэтигэр сүөһүлэри,
хонуулары дьаһайан биригэдьииринэн уонна кыладыапсыгынан үлэлээби-

121