Page 139 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

Томтор
тубдиспансерыгар.
Тамара Петровна
хаҥастан иккис
олорор. 50-с сс.

оҕо сааһыгар төгүрүк тулаайах хаалан Дьокуускай таһынааҕы детдомҥа иитил-
либит. Аны уоттаах сэрии сылларыгар детдомнарын Томпоҕо Кириэс Халдь-
аайыга көһөрбүттэр. Онно олохтоохтор тулаайах оҕолору аһынан ыаммыты-
нан үүт сыыһа бэрсэллэрин, күһүн хойукка диэри атах сыгынньах сылдьал-
ларын, атахтара тоҥон ынах иигэр туран сылытыналларын курустук ахтар.
Школьнай формаларын тэллэх анныгар сытыаран “өтүүктүүллэрин”, маа-
рыланы кырааскаҕа уган дьүһүннүүллэрин кэпсиирин оҕо сылдьан син дол-
гуйа истэрбит да, ситэ өйдөөбөт этибит. Билигин бэйэбит ийэ, аҕа, эбэ, эһэ
буолан олорон санаатахпытына, ийэбит барахсан оҕо сааһыгар сүрдээх ыарахан
олоҕу олорбутун киһи дьэ өйдүүр, адьас атыннык ылынар эбит. Ийэбит
олоххо ситиһиитэ, бу барыта кини хорсун санаатынан, үлэһитинэн, дьоҥҥо
үтүө сыһыанынан ситиһиллибитин өйдүүбүт.
Ийэбит сүрдээх элэккэй, түргэн-тарҕан, ыраас туттунуулаах киһи. Кыра
да, улахан да үлэни сыһа-соһо сылдьыбакка, тутатына бүтэрэн-оһорон иһэр
идэлээх, биһигиттэн эмиэ оннугу ирдиирин толорбокко сэмэлэнээччибит.
Ийэбит тулаайах буолан, көмө күүтэр киһитэ суоҕун кэриэтэ этэ. Ол иһин
аһыгар-үөлүгэр өрүү саппаастаах буолааччы, биһиги туспа ыал-күүс буолан
да баран киниттэн туһаммыппыт, салҕаммыппыт бэрт элбэх. Аны ийэбит
наһаа үчүгэй куоластаах ырыаһыт, частушкаһыт. Детдомҥа нууччалыы иитил-
либит буолан наар нуучча народнай ырыаларын сөбүлээн ыллыыр, онон
биһиги нуучча ырыаларыгар бигэнэн улааппыппыт. Өссө ситэрэн эттэххэ,
ийэбит, чэпчэки-чэпчэкитик дугунан үҥкүүлүүр үҥкүүһүт, ол ыччат дьону-
гар соччо бэриллибэтэх курдук.
Аҕабытын кытта иккиэн төгүрүк тулаайах буолан бэркэ өйдөһөн, олус
иллээхтик олорбуттара. Хайа-хайалара эрдэһит, туттунуулаах бөҕө дьон, эр
киһи, дьахтар үлэтэ диэн араарсыбакка тэҥҥэ үлэлииллэрэ. Ийэлээх аҕабыт
хайа холбоһон бииргэ олоруохтарыттан ыла “оҕонньоор”, “эмээхсиэн” диэн
бэрт истиҥник ыҥырсалларын дьиибэргиир этим. Дьиҥэр оччолорго кини-
лэр 30 саастарын саҥа ааһан эрэр дьон этилэрэ. Дьоммут олох олорбуттарын
тухары биирдэ айдаарсыбыттарын, улаханнык саҥарсыбыттарын өйдөөбөппүт.
Арай аҕабыт сааһырыытын саҕана кулгааҕынан олох истибэт буолбута. Онон
суругунан кэпсэтэллэрэ, ийэбит нууччалыы суруйан ыйыталаһара, онно аҕабыт
улахан баҕайытык сахалыы саҥаран хардарара.
Ийэлээх аҕабыт холбостохторун утаата кыараҕас баҕайы дьиэҕэ олорбуп-
пут. Оҕолор, биһиги, кырабыт, ол да үрдүнэн бэрт элбэх ыалдьыт-хоноһо

135