Page 299 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

олоробут. Натаа миигин: “Таҥаһа суох”, — диэн оскуолаҕа үөрэттэрбэтэ. Дьи-
ҥэр эһэм, аҕам оннук дьадаҥы буолбатах этилэр. Имиллибит тирии, миэтэ-
рэнэн таҥас баарын, эбэм өлүөн иннинэ утуйар таҥас оҥорторбутун Натаа
барытын мэлиппитэ, дьон этэринэн бэйэлэрэ таҥныбыттар үһү. Миигин
иитиэххэ сылдьыбыппынан абааһы көрөн, аспын-таҥаспын улаханнык тэ-
рийэ-бэрийэ сатаабат этэ.
Сааһыары аччыктаан, хоргуйан иэдэйдибит, ордук мин, бэл үөҥҥэ (быкка,
кытта ыстардым. Ону билэн, ыалбыт Местникова Мария Михайловна (Ньу-
куута Маайата) Сэбиэккэ тиийэн: “Натаа Өлөксөөн кыргыттарын үчүгэйдик
көрбөт”, — диэн тыллаабыт. Оччотооҕу Сэбиэт бэрэссэдээтэлэ Васильева
Марфа Иннокентьевна кэлэн көрөн-истэн баран, биһигини дьыала быһыы-
тынан Натааттан араарда. Онон нуормабытын, посуобуйа харчыбыт сыыһын
бэйэбит ылар буоллубут. Нуорма бурдукпут ыйга 4-5 киилэ быһыылааҕа,
онтукабыт уу хааһы да оҥосторбутугар тиийбэт. Кыһынын холкуос бурдук
атаҕа, өлүк этэ, бытархай балык, биирдэ эмэ үүт сыыһа өлүүлүүр. Ити ас-
тарбытын холкуоспут бэрэссэдээтэлэ, үөрэҕэ суох Копырин Афанасий Мат-
веевич суотчутугар Копырина Анна Михайловнаҕа суруйтаран бэрдэрэр. Атын
ас суох. Саас ити көмөлөрө бүтэр. Натаа ыһыыга үлэлии, хоно-өрүү барбыта.
Кыыһын, бука, илдьэ бардаҕа буолуо. Биһиги оттук маспыт бүтэн мас сыыс-
тыырбыт, мутук, амынньыар оттобут. Биирдэ көмүлүөк оһохпутугар уһун
маһы угаммыт, умайбыт мас кыыма хотон киитигэр түһэн, хотон умайан
эрдэҕинэ оскуола оҕолоро көрөннөр, оскуолалар кэлэн умулларбыттара. Ити
саас холкуос дьоно олбуорбут маһын мастаан биэрэннэр ону отуннубут. Хаар
барбытын, сир хараарбытын кэннэ өтөҕү кэрийэн тирии этэрбэс уллуҥун,
төбөтүн булан ону сууйбута буолан баран, буһаран сиэтибит. Дьиэбит аана
тирии бүрүөһүннээх этэ, ону эмиэ сиэбиппит... Эдьиийим Маруся уһуннук
кыайан хаампат, ону эһэм сонугар сытыаран соһон, сороҕор аара быраҕан
кэбиһэн баран, Ахчайга кур кириэни, үөрэ отун үргээн хааһыбытын хойун-
наран сиирбит.
Ыһыы үлэтэ бүтүүтэ түннүгүнэн көрбүтүм, билэр кыргыттарым Пестря-
кова Анна Афанасьевна (отоһут Мандыс Уолун улахан кыыһа), Протопопова
Мария Ивановна (Артамонов кэргэнэ, билигин куоракка баар) ааһан эрэллэр
эбит. Эдьиийбэр: “Таайым аах кэлбит буоллахтарына, барсабын дуо?” — диэн
ыйыттым. Эдьиийим: “Илдьэр буоллахтарына барыс”, — диэбитэ. Мин дьиэм
таһыгар суолга тахсан олорбутум. Кыргыттарым кэллилэр, миигин билли-
лэр, барсаары олорорбун сэрэйдилэр быһыылаах. Дьүһүммүн-бодобун көрөн,
сэрэхэдийэн: “Кыайан хаамыаҥ дуо?” — диэтилэр. Ол быыһыгар: «Таайыҥ
аах дьиэлэригэр (Бүтэйдээххэ) кэлбиттэрэ, таайыҥ эмтэтэн үчүгэй буолбут.
Уолаттара Бүөтүр, Кеша бааллар. Ынахтара төрөөбүт, саҥаһыҥ Алаҕарга (Чу-
рапчы оройуона) дьонун, хотонун көрөн кыстаабыт», — диэн кэпсээтилэр.
Айаннаатыбыт, мин аара ыран, кыайан хаампат буоллум. Кыргыттарым
хардары-таары сүгэн таайым аахха тиэртилэр. Дьиэ таһыгар кэлбиппитигэр
үчүгэй баҕайы сыт кэлэр. Дьиэҕэ киирбиппит дьонум арыылаах, хойуу ба-
ҕайы хааһы сии олороллор эбит. Таайым Бэстирикиэп Баһылай: “Бу айылаах
дьүдьэйбит хайа оҕону аҕаллыгыт?” — диэтэ. Дьонум билбэт буолуохтарыгар
диэри оннук буорайбыт этим. Кыргыттарым: “Балтыҥ Матырыас кыыһа
Ааныс,” — диэтилэр. Саҥаһым Донисия куруускаҕа уу хааһы оҥорон сиэттэ.
Миигин хас да аһылыкка оннук аһатта. Атын аһын ампаарга таһааран хатаан
кэбиһэр. Хас да хонон баран бэйэлэрин кытта дьэ аһаттылар. Саҥаһым ба-
рахсан кэнники: “Кэлэргин кытта арыылаах хааһы сиэппитим буоллар, эн
ол түүн өлүөҥ этэ,” — диэн этэрэ. Аччыктаан бырда быстыбыт киһини кыра

295