Page 331 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

ТУЙАХ ХАТАРААЧЧЫ

Былыр-былыргыттан, өбүгэ саҕаттан сахаларга “туйах хатараан-
ны ” диэн уос номоҕо баар. Биллэрин курдук, былыргы саха ыала элбэхтэ
оҕолоноро эрээри, оннотооҕу дьиэ-уот мөлтөҕөр, ас-таҥас кырыымныгар
уонна эмп-томп суох кэмигэр үгүс ыал оҕолоругар өлүүлээх буолаллара.
Хоро нэһилиэгин олохтоохторо Бөтүрүөп Киргиэлэйдээх эмиэ оннук ыал
ахсааннарыгар киирэннэр, удьуор утума быстар кыһалҕатыгар ыллар-
быттара. Ол эрээри сап саҕаттан салҕанан, Иэйэхсит эдьиийдэрэ миник
гынан, Киргиэлэйдээх уон сэттис оҕолорун уолу төрөтөннөр, “туйах ха-
тарар ” киһилэммиттэрэ, орто дойду олоҕуттан удьуору салгыыр киһи-
лэннибит” диэн, нус-хас санаалаах аттаммыттара...

Көмүс уҥуохтарын көтөхпүтэ

Хоро нэһилиэгин Аллай алааһыгар олохтоох Петров Григорий Федоро-
вич Лөгөй нэһилиэгиттэн төрүттээх Поповтар кыыстарын Хоборооһу кэргэн
ылан, Өтөҕөр сүгүннэрэн аҕалбыта. Бэйэтиттэн уонтан тахса сыл балыс Хо-
бороос Киргиэлэйгэ сыл ахсын кэриэтэ оҕо биэрэрэ да, айбыт айыыһыттара
тоҕо эрэ ол оҕолору бэйэтигэр төттөрү ылан испитэ. Ити курдук 16 оҕо киһи
буолар дьылҕаламматахтара. Оҕоттон көрө матаары гыммыт ыал, ол күн си-
риттэн күрэнэр оҕолор икки ардыларыгар арыттаан, икки кыыс оҕону ай-
махтарыттан ылан ииппиттэрэ. Кыргыттар этэҥҥэ улаатан, бэйэлэрэ ыал-
күүс буолбуттара, оҕо-уруу тэниппиттэрэ.
Сири аннынан сипсиһиигэ “оҕолоругар өлүүлээх” диэн ааттаммыт ыал-
га, 1937 сыл ахсынньы аргыардаах тымныытыгар уон сэттис оҕолоро — уол
төрөөбүтэ. Оҕо көтөҕөөччү эмээхсин кыһыл оҕону куобах түүтэ нэк суорҕаҥҥа
суулаан, хотонунан эргитэн саах эһэр түннүгүнэн таһырдьа күүтэн турар
киһиэхэ ууммута. “Абааһыттан күрэппит” уоллара атын ыалга иитиллэн ба-
ран, түөрт сыл ааспытын кэннэ бэһис сылыгар төрөппүт дьонугар эргиллэн,
аҕатын аатын ааттатан Гриша диэн дьэ ааттаммыта. Кэлин уолларыгар ха-
ныы оҥостон кыыс оҕону эбии иитэ ылбыттара, Настя диэн ааттаабыттара.
Өссө 1939 сыл сайыҥҥытыттан уот кураан күннэр-дьыллар сатыылаа-
быттара. Кыра холкуостар аҕыйах ынах сүөһүлэрин, сылгыларын иитэр ин-
ниттэн үрүйэни-харыйаны, алаас быттыгын-хонноҕун барытын туох да сэр-
бэйэри хаалларбакка оттууллара. Ол да буоллар сорох-сорох ыаллар холкуос
үлэтиттэн ордон, соҕотох ыанар ынахтарыгар от булумуна сүөһүлэрин эһэр
кыһалҕатыгар тиийбиттэрэ, аччыктааһын саҕаламмыта. Аны 1941 сыл сайыҥ-
ҥытыгар, арҕаа, аан дойдуну аймаабыт Германия Сэбиэскэй Сойууска
түөкүннүү уоран, сэриинэн саба түспүтэ. Холкуос 18 сааһыттан үөһээ саас-
таах эдэр ыччата, 40 сааһыгар диэри тиийбит ыал аҕалара фроҥҥа уонна үлэ
фронугар бэбиэскэлэммиттэрэ.
Ити кэмҥэ Киргиэлэй Бөтүрүөп 57 сааһын туолбут киһи, холкуоска кы-
һынын түүлээхситинэн, сайынын от үлэтигэр үлэлиирэ. Сэрии иккис сылы-
гар кураан өссө наһаалаабыта, аһыҥа үөн бэл тиит мутукчатын кытта кэбий-
битэ. Холкуоска үлэни-хамнаһы кыайар биир да киһи хаалбатаҕа, бары Ийэ
дойду көмүскэлигэр сэриигэ аттаммыттара. Аймалҕан аргыстаах байыаннай
кэмҥэ сокуон өссө кытааппыта, аччыктааһын, хоргуйуу диэн тыл хас ыал
ахсын иһиллэр буолбута. Оччолорго биэс сааһыгар төрөппүт дьонугар кэл-
бит Гриша, аҕата Киргиэлэй, сахаҕа үрдүк уҥуохтаах, бэйэтигэр сөп эттээх-

327