Page 93 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

ТЫА ХАҺААЙЫСТЫБАТЫН ҮЛЭТИГЭР КӨРҮҮЛЭР

“Үлэни өрө туппут киһи ыллыктаах тылын иһит!” — диир буолаллара
биһиги оҕо эрдэхпитинэ чэрдээх илиилээх колхуостаах оҕонньоттор
барахсаттар. Тыа хаһаайыстыбатыгар тоҕо ыһыллыы-тоҕуллуу барбытын,
билигин кэлэн, ким баҕарар араастаан саҥарар, талбытынан куолулуур. Оттон
мин санаабар, “судаарыстыба моонньо суон ” диэн өйдөбүлу үөскэтэн, оҕоннь-
отторбут эппит ыллыктаах тылларын долоҕойбутугар хатаабакка ыһыл-
лыбыппыт буолуо суоҕа дуо?
Онон истиэҕиҥ сааһын тухары тыа хаһаайыстыбатын үлэтигэр, этэр
курдук, муннун-уоһун туурбут И.П.Колодезников ыллыктаах тылларын.
Маны тэҥэ, Иван Петрович төһө да көрбөт буоллар, быйыл илиитин
иминэн суруйбут ахтыыларын билсиэҕиҥ.

Мин үлэһит буолуохпуттан 40-н тахса сыл устата колхуоска, сопхуоска
араас салайар үлэҕэ үлэлээбит киһи буоларбынан, билигин сааһыран олорон
урукку уонна билиҥҥи үлэни-хамнаһы тэҥнээн көрөрүм үгүс. Ону таспар
таһааран дьоммор-сэргэбэр тиэрдээри сурукка тистим.
Холбоһуктааһын буолбутун кэннэ нэһилиэктэргэ кыра колхуостар элбэх
этилэр. Колхуостары үксүгэр нэһиилэ илии баттыыр колхуос бырабылыан-
ньатын бэрэссэдээтэлэ, биригэдьиир, кыладыапсык, ферма сэбиэдиссэйэ уонна
баар буоллаҕына суоччут салайаллара. Уопсай үлэ көхтөөх буолан кыайыылаах
этэ. Олох дьэ көнүөх курдук буолан эрдэҕинэ Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу
сэрии саҕаламмыта. Үлэни кыайар-хотор эдэр-чэгиэн дьоммут бары Ийэ дойду
көмүскэлигэр барбыттара. Онон колхуоска үлэни-хамнаһы бэрэссэдээтэл бэйэ-
тэ салайара уонна колхуостаахтарын кытта тэҥҥэ үлэлэһэрэ.
Мин 1952 с. Бэрт Ууһун нэһилиэгэр “Победа” колхуоска МТС учаастак-
тааҕы агрономунан үлэлии тахсыбытым. Колхуоска хонуу биригэдьииринэн
Ф.Ф.Ефимов үлэлиирэ. Кини кэлин аатырбыт бурдук үүннэрээччи буолбута
уонна Үлэ Кыһыл Знамята орденынан наҕараадаламмыта. Үөлээннээхтэрэ
кэпсииллэринэн, Федор Федорович “Балыктаах Эбэ” диэн колхуоска бэрэс-
сэдээтэлинэн үлэлии сылдьан ыһыыга дьонун кытта тэҥҥэ үлэлэһэр эбит.
Ол сырыттаҕына нэһилиэктэн: “Кэлэн отчуоккун телефонунан райсовекка
биэрэр үһүгүн, — диэтэхтэринэ: “Бэйэлэрэ кэлэн ыллынар, бокуойум суох”,
— диирэ үһү. Сүөдэр үөрэҕэ суох буолан үлэтин отчуотун суруммат, ким тугу
гыммытын барытын өйүгэр тута сылдьара. Мин үлэлиир кэммэр Сүөдэр киэһэ
аайы күҥҥэ туох үлэлэммитин миэхэ суруйтарара. Онно кыһыҥҥы хаар тип-
тэриитэ, ноһуом таһыыта, саас ходуһа, бааһына бүтэйин сабыы барыта бэ-
лиэтэнэрэ. Ким ханна, тугу үлэлээбитин эрэ буолбакка, төһө оту охсубутун,
мунньубутун, ким төһө маһы кэрдибитин, киллэрбитин, төһө-хачча уһунна-
ах бүтэй оҥоһуллубутун барытын өйүгэр тута сылдьара уонна сурукка чуол-
кай киллэртэрэн иһэрэ. Көр оннук өйдөөх, сатабыллаах салайааччы этэ Сүөдэр
барахсан.
Биэс уонус сылларга кыра колхуостары бастакы бөдөҥсүтүүлэр буолбут-
тара. Бу колхуостарга үөрэхтээх, үлэни сатаан тэрийэр дьоҕурдаах дьону бы-
рабылыанньа бэрэссэдээтэллэринэн партия оройуоннааҕы кэмитиэтэ анаан
үлэлэппитэ. Үлэни саҥа кэм ирдэбилигэр дьүөрэлиир салайааччылар бөһүө-
лэктээһини күүскэ атаҕар туруоран барбыттара. Ол курдук нэһилиэктэргэ
колхуостар киин сирдэрэ буолар бөһүөлэктэргэ тутуу балысханнык ыытыл-
лыбыта. Итини тэҥэ производственнай көрдөрүүлэр үрдээннэр колхуостаах-
тар ылар дохуоттара биллэ эбиллибитэ. Ити курдук — Лөгөйгө Лысенко, Н-с
Лөгөйгө Калинин, Өнөргө Ленин аатынан, Бэрт Ууһугар “Победа”, ҥлтөххө

89