Page 94 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

Мичурин, Байаҕантайга Партизан Егоров аатынан, о.д.а. куһаҕана суох үлэ-
лээх колхуостар баар буолбуттара. Бу колхуостарга бырабылыанньа бэрэссэ-
дээтэллэринэн үлэлээн Лөгөйгө — Г.Г.Алексеев, Өнөргө — Д.А.Сыроватскай,
Бэрт Ууһугар — П.Н.Данилов, Өлтөххө — С.П.Андросов, Тандаҕа — В.П.Го-
товцев, о.д.а. биллэр-көстөр салайааччыларынан буолбуттара.
Ааспыт үйэ биэс уонус сылларын бүтүүтүгэр былааска Никита Сергее-
вич Хругцев кэлиэҕиттэн бөдөҥсүйүүнэн үлүһүйүү саҕаламмыта. Ол түмүгэр
оройуон үрдүнэн 4-5 эрэ колхуос баар буолбута. Колхуостар уонтан тахсалыы
көстөөх (100 километртан тахса) сиринэн тайаабыттара. Биир колкуос иһигэр
4-5 Сэбиэт киирэн, кинилэр оруоллара лаппа аччаабыта. Аны сорох колхуо-
стар 3-4 төгүл төттөрү-таары холбоһууга-арахсыыга, көһүүгэ сир-уот, баай
дуол өттүнэн улахан охсууну ылбыттара. Ол курдук саҥа бөдөҥсүйбүт колху-
остар “өйдөрүн-төйдөрүн” дьэ булунан саҥа тахсыылаахтык үлэлээн эрдэх-
тэринэ эмиэ үөһээ-аллараа туталлара. Итиннэ ордук Баатаҕай, Хоро нэһили-
эктэрэ улаханнык эмсэҕэлээбит буолуохтаахтар. Саҥа тэрээһин, салалта ула-
рыйыыта-тэлэрийиитэ аны оройуоннары холбооттооһуҥҥа барбыта. Ити
курдук уонча сылы быһа тыа хаһаайыстыбатын үлэтигэр биир сиргэ тэпсэҥ-
нээһин барбыта. Оттон былааһы салайыыга Хругцев уурайбытын кэннэ, 60-с
сс. ортолорун кэнниттэн эрэ колхуостарга балачча тэрээһиннээх, далааһын-
наах үлэлэр барбыттара. Колхуостаахтар үчүгэй тэрээһиннээх үлэлэр
түмүктэригэр үрдүк дохуоттаммыттара, харчыны да көрөр буолбуттара. Кол-
хуостарга үрдүк үөрэхтээх салайар, тэрийэр дьоҕурдаах дьон үлэлээбиттэрэ.
Партизан Заболоцкай аатынан колхуоска — Егоров Василий Поликарпович,
Герой Егоровка — Сибиряков Максим Николаевич, Найахы нэһилиэгэр Го-
товцев Василий Александрович курдук үтүө салайааччылар үлэлээн колхуос-
тары инники күөҥҥэ таһаарбыттара. Ол да иһин кинилэр ааттара күн бүгүн
да ытыктабыллаахтык ахтыллар.
Колхуостар итинник бөдөҥсүйэн, олохторун булунан үлэлээн-хамсаан
барбыттарын кэннэ, уонча сыл буолан баран аны сопхуостары тэрийбиттэрэ.
Онон урукку колхуостаахтар “оробуочайдар” буола охсубуттара. Оттон кол-
хуос сирэ-уота, сүөһүтэ-аһа, баайа-дуола судаарыстыба бас билиитигэр киир-
битэ. Тыа сирин дьоно пааспардаммыттара, оробуочайдар үлэлээбит үлэлэри-
гэр коэффицент, надбавка аахтаран “халлаантан босхо” харчыны ылар буол-
буттара. Ыарыйдаххына “больничнай илииһинэн” туһанан эмиэ хамнас
аахсар, онно эбии сыл ахсын үгүөрү харчылаах хас да хонук сынньалаҥнаах
уоппуска баар буолбута. Урукку өттүгэр колхуостаахтар дохуоттарын сылга
биирдэ үллэстэр эбит буоллахтарына, сопхуос үлэһиттэрэ хамнастарын ыйга
иккитэ ылаллара. Үлэни кыайар-хотор дьоннор үрдүк үөрэхтээх специалис-
тардааҕар, бэл, сопхуос директорынааҕар элбэх хамнаһы аахсар түбэлтэлэрэ
баар буолбута. Ол иһин хамнаска “потолок” диэн олохтоммута. Ол үрдүнэн
олох биллэ тупсубута, ыччат үлэлээх буолан нэһилиэгиттэн бара сатаабат,
дьиэ-уот туттан олохсуйар этэ. Онон бөһүөлэктэр улаатан (ордук сопхуос
киин бөһүөлэктэрэ) култуура, үөрэх, эмп тэрилтэлэрэ уонна араас производст-
веннай тутуулар дьэндэспиттэрэ. Ити курдук тыа сирэ киһи-сүөһү элбээн,
саха омук төрүүр-ууһуур сиринэн буолбута.
Сопхуостар итинник кыаҕыран иһэн тоҕо ыһыллыбыттарай? Биллэн туран
манна үгүс биричиинэ баара. Үрдүттэн үөһээҥҥи дьаһал оннук этэ диир
өйдөбүл тутах быһыы буолуо. Бастатан туран, колхуос саҕана үлэни-хам-
наһы өрө туппут, хас биирдии тоһоҕону ааҕан-суоттаан туттар кырдьаҕас
колхуостаахтар кэмнэрэ кэлэн орто дойду олоҕуттан барбыттара. Кинилэри
солбуйа кэлбит көлүөнэ судаарыстыба бэлэмигэр үөрэнэн кыраабыл, атыр-
дьах, кыра иһит-хомуос алдьаннаҕына улахаҥҥа уурбат буолбута. Оччолорго

90