Page 174 - Неизвестное название

Ону үөһэ ахтыллыбыт хакас учуонайдара дэмнээхтик эр-ойох буолан, эйэргэһэн бэрт
уонна Орто Өлүөнэ руническай суруктара да уһун кэмнэргэ олорбуттарын түмүгэр саха-
туоһулууллар. Оннук да курдук эбит. Былыр- тыйбыт буолуохтарын сөп. Ити эрээри аҕа уу-
гы былдьаһыктаах дьылларга тус хоту түспүт старын ааттара уларыйбатах. Холобур, Нам
Евразия сактарын аатын илдьэ кэлбит дьон үөдэйдэрэ (Үөдүгэй), атамайдара уонна Уус
суоллара-иистэрэ симэлийэн сүппэтэх. Киин Алдан баатаҕайдара (хоро Батонай), Чараҥ
Азияҕа буолбут бары бөдөҥ уларыйыылар, сэ- (Чараит) итини таһынан Боотулуу, Бороҕон,
риилэр аайы эрдэ хоту түспүт урууларын суол- Солоҕон, о.д.а. Хоро аҕатын уустарын ааттара
ларын батан, саха тыллаах кинилэр кэлиҥҥи баара биллэр.
сыдьааннара Өлүөнэҕэ кэлэ турбуттара костер. Үһүйээн үлүннэриилээх, номох аһара
Кэлин сүүрүк оҕустаах монголлуу дуу, бурят- түһүүлээх буолуон сеп эрээри, түҥ былыр ити
тыы дуу тыллаах Хоро оҕонньор дьонун ула- эҥэр Сабар ууһа диэн ааттанар халыҥ элбэх
хан бөлөхтөрө Хоро дойдутуттан кэлэн олох- дьон олорбуттарын туһунан сэһэргиир үһүйээн
суйаллар. Бу дьон нуучча кэлиитигэр, саха кэпсээн баар. 1989 с. «Хотугу сулус» сурунаал
тылланан, олоччу сахатыйан олороллоруттан 6 нүөмэригэр бэчээттэммит «Кыаһаах» диэн аат-
сылыктаатахха, бэрт элбэх ахсааннаах саха- таах Афанасий Попов ол үһүйээн кэпсээниттэн
лыы саҥалаах дьон эйгэлэригэр түбэһэн, эйэ быһа тардыылары кинигэҕэ киллэрдибит.
ҮҺҮЙЭЭННЭР, НОМОХТОР

КЫАҺААХ
(Саха маҥнайгы сүрэхтэниитин саҕанааҕы кэпсээн)
Былыр Дүпсүҥҥэ Өспөх, Найахы сирдэрин Ол курдук, сирэ-дойдута суох буоланнар, ыһыл-
арҕаалыы-хоту өртүгэр Сабар ууһа диэн аатта­ лан, ханна тыымпылаах-балыктаах буолаарай
нар халыҥ элбэх дьон олорбут. диэбит сирдэрин кэрийэн, туулаан-ардьалаан иит-
Сабардар аҕа баһылыктара туох да сыл- тинэр дьылҕалаах ийэ ууһа буолбуттар. Биирдии-
таҕа-биллэриитэ суох туспа ийэ ууһа сытта- иккилии иитимньи сүөһүлээхтэрин курдарыгар
нан-сыҥаһаланан олорор Чыла диэн сирдэригэр баана сылдьаннар ханна тохтообут сирдэригэр
бэйэтин дьонун үүрэн аҕалан, отун оттоон, балы- ураһа туттаннар, дулҕа сиэлин, үрүйэ төбөтүн от­
гын бултаан, олохсуйан барбыттар. тоон, чыс хасааһын ороон, сүөһүлэрин иитэн, бул-
дунан, бэс үөрэнэн аһылыктанан сылдьыбыттар.
Была быстыбакка нэһиилэ сыккыраан, тымыр-сы-
дьаан тыллан истэхтэринэ Кыаһаах диэн киһит-
тэн ойуччу булчут-балыксыт, кырдьаҕастарга тап-
татар, эдэрдэргэ сөбүлэтэр киһи үөскээбит. Ийэ
ууһа быстыбат дьылҕатыгар айылыннаҕа диэннэр
үтүө ыччаттарын тайанар тайах, тэбинэр тирэх-
баһылык туттуммуттар. Кыаһаах аата-сураҕа
Дьэҥкэрэ ууһугар эрэ буолбакка киэҥник иһил-
лэн-биллэн барбыт ...
Сабар тойон дьэҥкэрэлэри эбэҕэ киирбэттэ-
рин туһунан ыар тылы тыллаһа олорбут. Онуо-
ха туран дьэҥкэрэлэр кэлэр-барар ыллыктара
бүөлэнэн, ийэтин ууһун тыла тылланан, өлбөт-
өспөт өйүн өйдөнөн Кыаһаах оҕус тардыбат, ат
уйбат хара дьэбир санааланан, хас да киһилэнэн
сабардарга тиийбит. ... Сабар тойон: «Ыалым
Кыаһаах туох наадаланан, мин бэйэлээх суон бо-
руокпун атыллаатыҥ?» - диэн ыйыта тоһуйбут.
Чыла алаас илин-соҕуруу куулатыгар
үөскээбит дьэҥкэрэлэр диэн биллибэт-көстүбэт Онуоха Кыаһаах:
ийэ ууһа утарсар-туруулаһар, халыҥ хахха, суон - Биһиги, дьэҥкэрэлэр, бу эбэни билигиҥҥи
дурда буолуох айылаах киһилэрэ суох буоланнар, көлүөнэбит - ыччаттарбыт төрүөхтэрин быдан
инниттэн сыттанан-сыҥаһаланан, уутун иһэн,
төрүт хаан сирдэриттэн көрө матан хаалбыттар.