Page 176 - Неизвестное название

Оҕонньордорун көмүллэр иинигэр түһэрээт, тугу да билбэккэ икки аты тутан турар киһини
эмискэ саба түһэннэр, аттары-киһилэри ииҥҥэ умса аспыттар. Аймалҕан ортотугар ииҥҥэ түспүт
аттан үктэнэн иккис ат иин таһыгар ойуутугар, киһи ат көнтөһүн ыһыктыбакка иин иһиттэн ньылбы
соһуллан үөһэ баар буолан хаалбыт. Өлөрөн эрэллэрин билэн, сыыһа харбатан, киһи атын үрдүгэр
түһэр да, иннин хоту ойута турбут. Аттаах киһи сатыы дьоҥҥо ситтэриэ дуо, куоттаҕа ол.
Киһилэрин иинин аһаҕас хаалларан, ииҥҥэ симмит аттарын төттөрү орооннор, сиртэн саҥа
ат эбии тутаннар, күнүс куоппут киһилэрин, күн киэһэриитэ үс ыҥыыр аттаах киһинэн эккирэ-
тиннэрбиттэр. Барбыт дьон киһилэрии атын суолун ууга-маарга, чагдаҕа тиэрдэн сүтэрэннэр, үһүс
күннэригэр быста ыран-сылайан төннөн кэлбиттэр ...

оллоругар, Хотугу Кытайга олороллор. Историк-
тар кинилэр кыргыс кэмигэр хотунан-соҕуруунан
куотан сир уларыйбыттарын бигэргэтэллэр) тылы-
гар Бакай (Обакай) - Абакай - ханша, тайша, от-
тон теленгит тылыгар «((Абака» - ханская дочь»
диэн Г.Ф.Миллер «История Сибири» кинигэтин
(Ленинград, 1937-1941 гг.) хос быһаарыытыгар
ааҕабыт. Маныаха, бэргэһэлэммит кинигэтигэр:
«Семен Дежнев женку крестить Абакан» [Ар­
хив ЛОИИ.Ф.160. On. 1, Кв.4 л. 6] диэн сурул-
лубутун эбэн кэбис ... Оччотугар «Абакан бу кэ-
лин саха тылыгар суолтатын сүтэрбит аҕа ууһун
баһылыгын кыыһын титула эбит».
Өлбүт киһини аттаах көмүүлэр Хакасия, Салгыы Зоя Ильинична Петухова 1987 с.
Тува, Алтай эҥэр элбэхтэ көстүбүттэрэ. Бу диэ- улуус хаһыатыгар таһаарбыт «Тумуллар төрүт-
ки көннөрү дьону да, баһылыктарын да бэрэбинэ тэрэ - Өнөкүй баай» диэн ыстатыйатыгар суруй-
тас мастаан, тэбиэхтээн, көмөр үгэстээхтэр. Ол ар: «..1641 с. атырдьах ыйыгар Семен Дежнев
эрээри баһылыктарын көмүллүбүт кургааннара кэргэнин Абакаяда Сүчүнү томуйахтаах ынаҕын
ураты сүҥкэннэр. Эр дьон баһылыктары ол дой-
дуга күүс өттүнэн өлөрүллүбүт дьонунан арыал-
латаллара эмиэ биллэр. Үөһэ кэпсэнэр үһү-
йээҥҥэ оннук сиэри-туому толоруу көстөр.
Омоҕой уонна Эллэй кэлиэхтэрин иннинээҕи
сахалар олохторо-дьаһахтара баччааҥҥа диэри
сиһилии ситэ үөрэтиллибэккэ турара соһутар.
Тус санаабар, Евразия киллэм куйаардарыттан
эрдэ кэлбит төрүттэрбит саха норуота үөскүүрү-
гэр быһаарыылаах оруолу ылбыттара билииил-
лиэх тустаах. Ону Саха телевидениетын «Аал
Луук Мао) биэриитин иһинэн эфиргэ таһаарбыт
«Ыраах, чугас аймахтарбыт» биэриибин кэтээн Абакан куоракка. Хакасия
көрбүт дьон итэҕэйиэхтэрэ диэн эрэнэбин.
кытта Өнөкүйгэ хаалларан баран, Михаил Ста-
Историяҕа биллэринэн, аатырбыт Абакайаа-
духин этэрээтигэр киирсэн, билиҥҥи Арыы-
да эмиэ бу дойду оҕото. Кини төрдүн-ууһун ист.
н.к. З.И.Петухова Киин Азия түгэҕэр түһэрэр. Тиит хоту кытылыттан бастаан Өймөкөөҥҥө,
«... кыыс аатыгар Абакай дуу, Абакан дуу диэн онтон салгыы Индигииринэн, Халыманан сулуу-
тыл баар. Дьэ, бу тыл суолтата тугуй? Ол, биһиги, спаҕа ыытыллыбыта ... Демократическай өйдөөх-
санаалаах нуучча улуу айанньыта Семен Дежнев
бороҕоттор, чуолаан өнүкүйдэр, сирдэрин-дойду-
хас да төгүлүн киин улуустарга сылдьан, аҕа
ларын, отторун-мастарын ааттара монгол тылла-
уустарын икки ардыларынааҕы иирсээннэри тох-
рыттан төрүттээҕиттэн сиэттэрэн ити тылларга
топпута, эйэлэһиннэрбитэ биллэр. Маныаха кини
көрдүүбүт. Кырдьык, калмык, (уруккута ойрат,
ойраттар билигин да алаастарыгар Алашань хото- саха тылын үчүгэйдик баһылаабыта көмөлөспүт