Page 177 - Неизвестное название

л. „X»>........................................................................... • - * f
YTYM 3II YЙЗЛ3P БЫ ЫСТАРЫН С3гэтэ1 If

буолуон сөп. Дежнев Өнөкүйгэ күтүөт буола оло- Өтүнэй (Одуней) дьаһаах төлөөбүт. Бороҕон ула-
рон, Саха сирэ Россия государствотын састаа- хан кинээһин - судьуйатын Чука Капчинов кэр-
быгар киириитэ прогрессивна^ сайыннарар гэнэ Нам баһылыга Мыымах Намов уолун Ника
өрүттээҕин кэпсээбитэ-өйдөппүтэ саарбаҕа суох. Мымахов кыыһа. Бу улахан тойоттор кыыстара
Онуоха эбии Өнөкүй Баай бороҕоттор баһылык- улахан энньэлээх да кэлбит буолуон сөп», - диэн
тара Сыҥаах Абыйакаан уола Лөгөйү кытта биир ылыннарыылаахтык сабаҕалыыр.
сүбэлээҕэ көстөр». Үөһээ этиллибит чахчыларга олоҕурар буо-
Оттон хакастар бэйэлэрин билиҥҥи дойдула- ллахха, дьаһаах хомуйар остуруок аата уларый-
рын «Хонгорай» дииллэр. Тыл үөрэхтээхтэрэ «Хоҥ- ан-уларыйан Хонгор - Бэс Хоҥоро - Саһылыкаан
хор» диэн тылы монголтан киирии тыл диэн быһаа- Хоҥоро - Хоногор буолан Суотту бөһүөлэгиттэн
раллар. Кини суолтата «дьаһаах хомуйар сир» диэн хоту диэки сытар бөһүөлэк аатыгар иҥэн сылдьа-
эбит. Ол курдук, ист.н.д., профессор Л.Р.Кызласов ра көстөр.
суруйарынан: «Однако как монгольское название Үөһэ этиллибит ити сабаҕалааһыннары
сборного пункта дани топоним Хонгорой обычный ылынар буоллахха, Сабарайдар Илин эҥэр уон-
для Монголии и Забайкалья [Мурзаева Э.М. То­ на Мүрү Эбэ биир бастакы, түгэх олохтоохторо
понимические словари]. Учуонайдар бигэргэтэл- буолалларыгар тахсар. И.В.Гоголев - Бурҕас
лэринэн, оннооҕор «Красноярск - главный город «Бороҕон улууһун Сабарайдара» диэн кинигэ-
управления и фиска Красноярского уезда Енисей­ тигэр суруйарынан, Мүрү эбэ арҕаа куулатынан
ской губернии прослыл Хонгороем (Конгораем) для олорбут Тыа Сабарайдара Мүрү Эбэттэн ман-
коренного населения Южной Сибири не только в нык арыылары уонна кытыы хонуу сирдэри бас
XVIII, но и на весь XIX век». билэллэрэ: Булуҥ, Сабарай Чомчоҕойо, Түөлбэ
Бастакы кэлии нууччалар маҥнайгы осту- аҥаара, Чыычаахтаах, Эрбэһиннээх, Чолбон,
руоктара, ханан эрэ бу диэки, Чыҥаада хочо- Баахтаах, Куттааскы, Муҥхаалы, От Билии,
тун Кулун Тутар сыһыытыттан чугас турбута Синньигэс Арыы, Сыгынахтаах, Бүтэйдээх Өтөх,
сабаҕаланар. Манна Хоноҕор диэн Суоттуттан Эбэ Куулата, Хаһыылаах Аартык Анна, Бүөр
хоту сытар дэриэбинэ билигин да баар. Маныа- Күөл, Ис Араҥас, Тас Араҥас, Соҕотох Тиит,
ха Нам сиригэр Хонгор аартыга диэн аат баарын Чаарык Тумса, Чаарык Өтөҕө, Маҕан Күөл,
санатыым. Хонгор, Хоноҕор итинэн эрэ бүппэт, Маҕан Күөл кытыла, Эбэ үрдүнээҕи алаастар:
Бэс бороҕоттор түөлбэлээн олорбут сирдэригэр Илин Кэтэх, Арҕаа Кэтэх, Халба, Аба Уулаах,
Хардаҕас үрэҕин (Тампа үрэҕэ) аттыгар кэккэ- Дьэҥкэй, Күдьүр, Бөдүрэ, Бөдүрэ Өтөҕө, Күтэр
лэһэ икки үтүөкэн алаастар бааллар: биирэ Таастааҕа, Күтэр Өтөҕө, Билиистээх, Билиистээх
- Бэс Хоҥоро, иккиһэ - Саһылыкаан Хоҥоро өтөҕө, Сарҕаабыт, Сарҕаабыт Өтөҕө, Мээрдигэ,
диэннэр. Салгыы сорох чинчийээччилэр Мыы- Кыймаласпыт, Маарыйа, Маарыйа Солооһуна,
мах чаҕардара өрүс илин эҥэригэр оттууллар этэ Нээбилэп, Нээбилэп Өтөҕө, Маҕан Өтөх, Харын
диэн суруйаллар. Кырдьыга да, кыраайы чинчи- Табы, Ниэлики, Ниэлики Солооһуна, Өтөх Ала-
йээччи А.А.Алексеев - Төрүт Бороҕон: «Сыҥаах ас, Мучун, Таракаан Аҥаара, Куссаарбыт, Бо­
(Бэс Бороҕон) нэһилиэгэр Нам сиэнэ диэн аҕа рон1 Биэ, Арҕаа Маладьаайы күөлэ. Сабарайдар
ууһа баар. 1637-1638, 1648-1649 сс. дьаһаах Мүрү Эбэҕэ, балай да киэҥ сири-уоту баһылаан
төлөбүрүгэр, бороҕоттор истэринэн, Нам уола бэрт өртөн олорбуттара көстөр.